zondag 26 mei 2019

Diana Evans || Ordinary People


Women’s Prize for Fiction Shortlist 2019

Niet de inhoud maar de wijze waarop Diana Evans vertelt, maakt Ordinary People een zeer geslaagde roman. Zij verblijdt haar lezers met prachtig geformuleerde zinnen, perfect gekozen woorden en beeldspraak. De verhaallijn over twee echtparen met relatieproblemen is gemiddeld, de taal maakt het verschil.

Melissa en Michael, Stephanie en Damian zijn twee doorsnee stellen uit Zuid-London. Ze wonen al hun hele leven al in Londen, hun ouders komen uit voormalige koloniën als Nigeria en Jamaica. De vier vertegenwoordigen prototypes in een relatie: de oermoeder, de zelfstandige vrouw met creatief beroep, de succesvolle zakenman en degene die vastzit in een middelmatig baantje. Als individuen groeien ze nauwelijks in Ordinary People, hun groei zit in de manier waarop ze naar hun relaties (gaan) kijken.

Melissa is de creatieveling die genoot van haar baan, veel reisde en alles uit het leven haalde. Haar huwelijk voelt als een keurslijf, ze baalt ervan dat zij als vrouw het merendeel van de opvoeding van de kinderen op zich moet nemen. Stephanie daarentegen is een oermoeder, voor haar bestaat er niets mooiers dan het opvoeden van kinderen. Ze is niet op Damian gevallen omdat hij zo’n stuk was maar omdat ze vadermateriaal bespeurd. Damian, de zoon van een zwarte activist die zijn hele leven gevochten heeft voor gelijke rechten, zit vast in een niet bijster interessante baan. Hij is gewoon niet vastberaden genoeg om zijn leven een andere wending te geven. Michael is wel op de weg naar succes, hij accepteert dat hij veel tijd kwijt is aan woon-werkverkeer en daarmee zijn kinderen weinig ziet, voor hem hoort het bij zijn werk en zijn leven.

Het dagelijkse leven zorgt voor problemen. Evans verandert regelmatig van perspectief zodat we het standpunt van alle vier tot ons kunnen nemen. Zij blijft op een afstand, ze oordeelt niet, ze beschrijft de keuzes waar de stellen voor staan. Weg uit steeds crimineler wordende wijken? Of in de buurt blijven waar hun kinderen opgroeien tussen mensen met dezelfde huidskleur? Je huwelijk proberen te redden of wegvluchten in een affaire? Elk stel maakt zijn eigen afwegingen, kiest een eigen pad.

Evans maakte niet zo’n indruk op me met karakterontwikkeling of de originaliteit van haar roman. Haar taal is een ander verhaal: ik durf rustig te stellen dat haar proza tot het mooiste behoort dat ik sinds lange tijd gelezen heb. Ik had eerst niet zo in de gaten waarom Ordinary People mij zo boeide, tot ik me realiseerde dat ik intens genoot van elke zin die ik las. Evans is niet van de eenvoudige, korte zinnen. Zij grossiert in een lange complexe zinnen met veel bij- en tussenzinnen. Heerlijk!

Verwacht niet dat Ordinary People je overtuigt door het verhaal, lees het vooral om te kunnen genieten van prachtig proza.




zondag 19 mei 2019

Kathleen Rooney || Lillian Boxfish Takes A Walk


De kern van Lillian Boxfish? Heel simpel, ze wandelt op Oudjaar door New York. Een opmerkelijke prestatie gezien haar hoge leeftijd, tegen de negentig. Tijdens het wandelen deelt zij de herinneringen aan haar leven met de lezers.

Lillian is een gescheiden vrouw met één kind, verhuisd naar een buitenwijk. Een plek waar Lillian niet dood gevonden wenst te worden. Zij is op jonge leeftijd naar New York getrokken en heeft daar tegen alle verwachtingen in een succesvolle carrière opgebouwd in de reclame. Lillian bleek uitermate goed in staat snedige reclameteksten te schrijven. En tussendoor lichtvoetige gedichten te schrijven.

Tijdens haar wandeling komen de herinneringen aan mooie jaren vol successen en feesten weer naar boven. Maar ook de discriminatie van vrouwen op de werkvloer, de onderlinge haat en nijd. Op het moment dat Lillian zwanger wordt, veroordelen de andere vrouwen haar het hardste. Zij, de voorvechtster van een vrij onbezorgd leven, kan het toch niet maken om te kiezen voor man en kind. Niet dat ze dat echt doet, thuis schrijft ze gewoon lekker door maar dan als ZZP-er.

Lillian op oudere leeftijd heeft haar eigen routines en wijkt daar niet meer van af. Ze snapt het tijdsbeeld niet meer helemaal (we spreken eind jaren 80 van de vorige eeuw) en wil eigenlijk lekker met rust gelaten worden. Eén van de mooiste scenes is het interview dat ze geeft op tv wanneer ze de tachtig al gepasseerd is. Zij is in de veronderstelling dat ze geëerd gaat worden als één van de vrouwen die het reclamevak tot bloei heeft gebracht, ze blijkt vooral gefileerd te worden door twee jongere reclamevrouwen die niet begrijpen dat zij zonder iemand als Lillian nooit op hun plek waren terechtgekomen. Lillian laat niet over zich heenlopen en verlaat verontwaardigd edoch waardig de studio.

Gebeurt er veel in Lillian Boxfish? Nee. De lezer kijkt vooral met Lillian mee terug en krijgt in een kalm tempo herinneringen en geschiedenis gepresenteerd. De roman geeft een mooi tijdsbeeld én een hoofdpersoon die je ontroert en tegelijkertijd respect in boezemt. Ik heb Lillian Boxfish met veel plezier gelezen. 




zondag 12 mei 2019

Julian Barnes ||The Only Story

The Only Story is een liefdesverhaal, over een liefde die de loop van een leven bepaalt. Wanneer de hoofdpersoon verliefd wordt, begrijpt hij nog niet welke gevolgen zijn liefde gaan hebben. Casey Paul is een student waneer hij Susan Macleod ontmoet, de moeder van twee dochters van zijn eigen leeftijd. Tegen het einde van de roman is Casey Paul met pensioen en snapt hij hoe zijn liefde de loop van zijn leven heeft bepaald.

Paul, Susan geeft hem de bijnaam Casey, is nog jong wanneer hij verliefd wordt op Susan. Hij ziet dit als een vorm van rebellie, hij daagt de maatschappij uit met zijn onconventionele keuze. Hij is niet degene die de weg van de grote groep volgt en kiest voor het juiste meisje, de juiste studie, de juiste baan. Hij ziet zichzelf als anders, hij lacht de wereld uit.

Pas wanneer hij en Suzan gaan samenwonen, snapt hij dat de volwassen wereld niet alleen leuk is. Met iemand samen wonen is een serieuze zaak. Vooral wanneer de ander niet geheel aan de verwachtingen voldoet. Paul aka Casey ziet toe hoe de liefde van zijn leven steeds afhankelijker wordt van alcohol, hij moet zijn verwachtingen steeds meer bijstellen. Wanneer hij zich realiseert dat het teveel pijn doet om van Susan te houden, wanneer hij zichzelf vooral ziet als een last in haar leven, geeft hij toe en wordt hij de persoon die hij altijd heeft veracht: iemand die zich conformeert, die niet voor de tien gaat maar genoegen neemt met een zeventje.

In The Only Story zien we Paul aka Casey van een jongeman met ietwat teveel zelfvertrouwen veranderen in iemand die compromissen sluit, die accepteert dat het leven niet altijd leuk is. Barnes neemt ons mee door zijn leven: wij volgen hem van jonge student tot pensionado. Hij deelt zijn diepste gedachten over leven en liefde met ons. The Only Story wisselt tussen liefdesrelaas, roman en filosofisch essay. In de hoofdstukken waarin het filosofische aspect tot een minimum beperkt is, worden wij  uitgenodigd mee te leven met Susan en Paul. Ik heb genoten van deze hoofdstukken, ondanks het feit dat ze triester en triester werden.

De meer filosofische hoofdstukken waren duidelijk bedoeld om langzaam tot je te nemen. Ik moest de zinnen en alinea’s aandachtig lezen, soms een zin herhalend om de mening te vatten. Aangezien ik vooral lees in mijn woon-werkverkeer paste The Only Story niet altijd in die twee uurtje trein. Die hoofdstukken zou ik moeten herlezen en nogmaals herlezen om echt te kunnen waarderen wat er staat geschreven.

Barnes houdt Paul op een afstand van zijn lezers. Hij laat ons nooit dicht bij hem komen. Paul blijft afstandelijk, iemand voor wie je niet altijd even veel sympathie kunt opbrengen. Hij leidt zijn eigen leven, gaat zijn eigen gangetje, valt niemand lastig maar raakt ook weinig mensen. Mij in ieder geval niet.

Ik vond The Only Story prachtig. Ik heb de roman van de bieb geleend, het zou me niet verbazen indien ik deze toch zelf ga aanschaffen zodat ik pagina’s kan herlezen. The Only Story is geen roman om je doorheen te haasten, de roman vraagt aandacht en langzaam tot je nemen van de tekst. Voor die inspanning word je beloond met prachtig geformuleerde zinnen en gedachtes.




zondag 5 mei 2019

Melissa Broder || The Pisces


Women’s Prize for Fiction Longlist 2019

Tja, wat zal ik zeggen? Wat moet ik vinden van deze roman over een vrouw die langzaam maar zeker tot de ontdekking komt dat ze aan bindingsangst lijdt en aan het einde natuurlijk, heel Amerikaans, tot inzicht komt. Volgens sommige critici is de roman hilarisch. Ik moet eerlijk bekennen, dat ik het ronduit schokkend vind, dat mensen blijkbaar kunnen lachen over het leven van behoorlijk depri vrouwen. Ik voorzie een verfilming die vooral de slapstick-kanten van de roman belicht. Die film zal ik niet gaan bekijken.

Hoofdpersoon Lucy is net gedumpt door haar vriend. Om over haar verdriet heen te komen, verhuist ze tijdelijk naar Californië waar ze op het huis en de hond van haar oudere zus gaat letten. Omdat ze de nieuwe vriendin van haar ex heeft bedreigd, moet ze verplicht naar een praatgroep. Het zal niet verbazen dat in die praatgroep een bonte verzameling vrouwen met een probleempje zit. Het zal ook niet verbazen dat onze hoofdpersoon zich ver verheven voelt boven al deze vrouwen. Zien jullie de bui ook al hangen?

Lucy werpt zich op Tinder en heeft seks met twee Tinderdates. Seks die verre van aangenaam is, zelfs pijnlijk. Lucy ondergaat het en gedraagt zich onderdanig naar de heren. Dan ontmoet zij, terwijl ze op een rots over de zee uitkijkt, Theo, een zwemmer. Liefde op het eerste gezicht zullen we maar zeggen, wederzijds. Een niet-alledaagse, gedoemde liefdesrelatie is het gevolg, eentje waarvoor Lucy alles opzij zet. Ook de geliefde hond van haar zus.

De relatie met Theo en de oplaaiende interesse van haar ex (afstand maakt weer aantrekkelijk) zorgen voor een brij aan therapeutisch-gerelateerde gedachtes over liefde, binding, het gras dat altijd groener is aan die andere kant. Ik had af en toe het idee dat ik een zelfhulpboek aan het lezen was en niet een roman. Het taalgebruik deed er in ieder geval sterk aan denken. En allemaal bloedserieus. Of ik ben gewoon niet in staat om de signalen op te pikken dat Broder dit allemaal niet serieus meende. Dat ze met haar therapeutische taal de draak wilde steken met al die vrouwen die vooral piekeren en veel nadenken over liefde en leven en er ondertussen ver van weg blijven.

Zou kunnen. Ik weet in ieder geval dat ik de mate van opoffering van Lucy om aan haar trekken te komen, seksueel en in de liefde, bepaald niet als ironisch kon lezen. Sterker nog, ik ging me er steeds meer aan ergeren. Het feit dat ze zich ver verheven voelde boven de andere vrouwen hielp wat mij betreft ook niet echt. Het is dat deze roman genomineerd is voor de Women’s Prize, ik vermoed dat ik anders halverwege gestopt was.



zondag 28 april 2019

Madeline Miller || Circe


Women’s Prize for Fiction Longlist 2019

Een leven als god is zo eenvoudig nog niet. Je kunt zo maar niet bij de populaire jongens en meisjes horen, je bent net niet aantrekkelijk genoeg of je bent een pion in machtsspelletjes. Het zou ook zo maar kunnen dat je opeens ontdekt dat je machtiger bent dan je ooit had gedacht. Circe bijvoorbeeld, de dochter van Perse, een tamelijk onnozele nimf, en Helios, de Zonnegod. Hij riep bij Circe’s geboorte meteen: nutteloos, niet knap genoeg om uit te huwelijken aan een belangrijke god of mens.

Circe wordt aan haar lot overgelaten. En ontdekt langzaam maar zeker dat ze meer in haar mars heeft dan iedereen denkt. Zo is ze bijvoorbeeld zorgzaam, een unicum in de wereld van de goden. Ze maakt geen onderscheid tussen goden of mensen. Ze smacht naar liefde en aandacht. Wanneer ze verliefd wordt op een visser, smeekt ze aan de goden om haar heen om hem in een god te veranderen. Dan ontdekt ze tot haar stomme verbazing dat ze dat zelf ook kan. Ze verandert de visser in een god en haar rivale Scylla in een monster. Vanaf dat moment verandert haar leven. Ze is een gevaarlijke heks en in een soepele actie van rivaliserende goden, waaronder haar vader, wordt ze verbannen naar een onbewoond eiland, Aiaia.

Op dat onbewoonde eiland maken we kennis met drie belangrijke bezoekers die een grote rol in Circe’s leven gaan spelen: God Hermes, stervelingen Daedalys en Odysseus. Circe constateert al snel dat ze eigenlijk best wel in haar nopjes is in haar uppie daar op Aiaia. Ze kan haar heksenvaardigheden rustig verder ontwikkelen en heeft van tijd tot tijd relaxte seks met Hermes, die haar op de hoogte houdt van het wel en wee in de godenwereld. Wanneer vissers en soldaten haar eiland gaan bezoeken die haar vooral zien als een willoos object om te verkrachten, ontdekt ze een handig spelletje: ze verandert hen in biggen. Ze realiseert zich dat ze niet als de andere goden is wanneer ze haar eiland moet verlaten om haar zus te helpen. Zij is verwachting van de minotaurus.

Daedalus is de man die haar komt ophalen. Na de geboorte van de minotaurus wordt hij haar minnaar. Door hem ontdekt Circe dat ze meer opheeft met mensen dan met goden. Ze is oprecht bedroefd wanneer ze weer naar Aiaia vertrekt en hem moet achterlaten. Vele jaren later landt Odysseus daar en de geschiedenis herhaalt zich: ze worden minnaars. Hun kind zal hun leven drastisch veranderen.

Griekse mythologie speelt een belangrijke rol in de roman. Circe’s gedachtes en gevoelens een nog grotere rol. Het is vanaf het begin duidelijk dat zij een zorgende god is, ze gaat respectvol om met levende wezens, ze leeft mee met de ontberingen van de stervelingen. On Aiaia vindt ze haar ware zelf. Die zoektocht naar wie zij is, is de rode draad in de roman. Miller voert ons vakkundig en behendig door Circe’s leven, we zien haar groeien en veranderen door de pagina’s heen. Haar belangrijkste verandering, die ik natuurlijk niet zal verklappen, komt bepaald niet als een verrassing.

Circe is niet altijd even aardig, ook zij heeft haar goede en slechte kanten. Ze is waarschijnlijk wel de enige god die in de gaten heeft dat onsterfelijkheid niet per definitie je karakterontwikkeling in positieve zin bevordert. Haar mede-goden zijn egocentrisch en geven alleen maar om zichzelf. Circe is de uitzondering, zij gelooft dat het vermogen om te sterven een voordeel zou kunnen zijn.

Miller verandert Circe van een onbetekenende god in een sterke vrouw die bereid is haar eigen weg te volgen. Zij vindt sterkte in wat de andere goden als zwakte zien, het stelt haar in staat in de aanval te gaan wanneer haar zoon bedreigd wordt. Ik hield van Circe, roman én god / vrouw. Miller laat her karakter vloeiend ontwikkelen. Als lezer snap ik wat haar beweegt, waar zij voor staat. Circe is weliswaar niet perfect, ze is wel de enige god die dit erkent.

Circe is goed geschreven, het verhaal zit goed in elkaar, de karakterontwikkeling vloeiend. Detail dat de mannen in Circe’s leven wat stereotype zijn, Circe is voldoende vrouw om de roman in haar eentje te dragen.





zondag 21 april 2019

Kelleigh Greenberg-Jephcott || Swan Song




Women’s Prize for Fiction Longlist 2019

Ik stond bijna op het punt Swan Song dicht te slaan en naar de bieb terug te brengen. Ik zag er absoluut niet naar uit om nog honderden pagina’s vol roddel, ‘high society’ gedoetjes, wie is trendy of juist niet te lezen. Gelukkig heb ik volgehouden en werd ik beloond toen roddel veranderde in een schrijnende beschrijving van de ondergang van een man. Truman Capote op zijn kwetbaarst.

De kern van Swan Song is een nooit uitgebrachte roman van Capote. Een voorpublicatie van een hoofdstuk brengt zijn vriendenkring in rep en roer: hij onthult pijnlijke geheimen die zij in vertrouwen met hem gedeeld hebben. De grens tussen ontboezemingen tussen vrienden en literair materiaal blijkt voor Capote niet helder. Het hoofdstuk veroorzaakt een breuk tussen hem en twee van zijn beste vriendinnen, het komt nooit meer goed. Capote snapt het niet, hij wilde hen alleen maar helpen omdat de onthullingen de hypocrisie van hun echtgenoten duidelijk maakt.

Greenberg-Jephcott’s roman lijkt vele pagina’s lang op de roddelrubrieken uit bepaalde tijdschriften, qua schrijfstijl, toon en inhoud. Capote is vriendjes met de rijksten onder de rijken, we zien de wereld door hun ogen: vakanties op enorme jachten, alles binnen handbereik, designer kleding, sterreneten, drank en drugs. Het is ook de wereld waarin je verdomd voorzichtig moet zijn met wat je zegt en doet. Je echtgenoot kan zomaar van je afgepikt worden, je reputatie kan aan duigen zijn voordat je er erg in hebt. De vrouwen in deze wereld, de zwanen, hoeven niets van Capote te vrezen. Hij heeft de liefde van zijn leven, Jack, en zij iemand die zij kunnen vertrouwen. Hoe je met dat broze vertrouwen omgaat is de kern van de roman.

Je zou medelijden kunnen hebben met Capote’s zwanen: een publiek leven is bepaald niet eenvoudig. Aan de andere kant, niemand heeft Babe, Slim, Gloria, Marella, CZ, Jackie en Lee gedwongen om op zoek te gaan naar rijke en succesvolle mannen. Ze weten precies waar ze aan toe zijn, ze weten dat de rijkdom gepaard gaat met een andersoortig ongemak. Zij weten ook dat er een andere wet geldt voor hun echtgenoten. Wat te denken bijvoorbeeld van JFK die Jackie de omgang met een man verbiedt terwijl hij waarschijnlijk op hetzelfde moment het bed deelt met talloze andere vrouwen. Bepaald hypocriet.

De lezer wordt voorgesteld aan Capote op latere leeftijd. Alcohol en drugs hebben hun werk gedaan. Hij leidt aan hallucinaties, is de meerderheid van zijn vrienden kwijtgeraakt, en Jack. Het leven in de schijnwerpers is weliswaar spectaculair, het heeft ook zo zijn nadelen wanneer je verslavingsgevoelig bent. De zwanen lijken dit beter te snappen dan Capote. Hoewel ook zij grote hoeveelheden drugs en alcohol tot zich nemen, lijken zij de grens beter te onderscheiden. Het feit dat zijn moeder ongetrouwd was, dat zij bepaald geen goede moeder was, het lijken niet de enige redenen dat Capote ten onder gaat aan zijn verslaving. Van Slim en Gloria kan hetzelfde gezegd worden.

Na zijn grote succes organiseert Capote het feest onder de feesten. Iedereen vraagt zich af wie uitgenodigd is, hoe het zal zijn, welke beroemdheden gaan komen? Greenberg-Jephcott besteedt vele pagina’s aan de voorbereidingen en aan het feest zelf. Ik had zonder die pagina’s gekund. Ik snap dat ze het feest als voorbeeld gebruikt maar desondanks lijkt het alsof je de ene roddelpagina na de andere leest. Ik was wel gecharmeerd van het feit dat Greenberg-Jephcott snel en trefzeker van zwaan naar zwaan springt, de perspectiefwisselingen maken dat wij dichtbij de levens en gevoelens van vrouwen komen. Ik was ook onder de indruk van de hoofdstukken waarin de teloorgang van Capote minutieus beschreven wordt. Hij geeft toe aan zij verslaving, weet niet langer wat echt is of niet, praat met vrienden die al tijden geleden overleden zijn.

In de roman groeit Capote nooit op. Hoewel hij volwassen is, blijft hij een kind dat wanhopig verlangt naar de moeder die hem aandacht moet geven, naar mensen die hem aardig vinden. Niet in de gaten hebbende dat zijn zucht naar roem zijn echte vriendschappen in de weg staat. Hij offert die op in de hoop op een volgende beststeller. Hij is een door en door zielige man. Het is niet voor niets dat Greenberg-Jephcott hem consequent betiteld als ‘de jongen’. 

Wat ik vond van Swan Song? Er waren vele pagina’s waar ik weinig lol aan beleefde. Hoewel de pagina’s gevuld met roddel en achterklap goed geschreven zijn en een hoge mate van opgefoktheid uitstralen door taalgebruik en zinsopbouw vond ik de inhoud gewoon niet interessant. Het kon me echt niet schelen wie het met wie deed, wie werd gedumpt of wie de jackpot trok. Mijn voorkeur gaat echt uit naar die hoofdstukken waarin de zwanen aan bod zijn. De manier waarop zij zich verhouden tot Capote, tot elkaar, hun angsten en zorgen. En naar de hoofdstukken die Capote aan het einde van zijn leven laten zien, een man die zo laag gezonken is dat hij het zelf net meer in de gaten heeft.

Greenberg-Jephcott schrijft goed Ze raakt de sfeer van de overdreven roddeljournalistiek uit de jaren vijftig en zestig die opgewonden verslag doet van het leven van de rijken en beroemden  uitstekend. Zie ik de parallel met de te schrijven roman? Natuurlijk. Desondanks zou ik gewild hebben dat ze haar schrijftalent vooral had benut met veel meer hoofdstukken over niet de zwanen maar de echte vrouwen Babe, Slim, Glorie, Lee, Marella en CZ.




zondag 14 april 2019

Lillian Li || The Number One Chinese Restaurant



Women’s Prize for Fiction Longlist 2019

Lillian Li stelt ons voor aan de familie Han en enkele van hun medewerkers. Centrale plaats van actie: de Duck House. Dit traditionele Chinese restaurant is de bron van inkomsten van de Hans en hun medewerkers. Ooit een succesvol restaurant, is het inmiddels verworden tot vergane glorie. Jongste broer Jimmy is de bedrijfsleider, oudere broer Johnny werkt tijdelijk in Hong Kong. Het is al snel duidelijk dat beide broers een ander beeld hebben bij de potentiële succesfactor van het restaurant. Dan slaat het noodlot toe.

The Number One is vooral een roman over familierelaties. De verwevenheden, de eigenaardigheden die anderen niet snappen, de geheimpjes die buitenstaanders nooit te weten komen. Eén ding is in ieder geval duidelijk: Chinese families buiten China laten in deze roman hun leven vaak nog in grote mate bepalen door traditie en trouw aan hen die hun ontsnapping naar het rijke westen mogelijk hebben gemaakt, al dan niet legaal.

Lillian Li grossiert niet in aangename persoonlijkheden. Jimmy is egoïstisch, wispelturig, behept met te weinig zelfreflectie. Johnny is lichtelijk zelfingenomen en ziet zichzelf als de enige persoon die precies weet hoe het wel moet. Nan is een schatje maar na een aantal pagina’s vraag je toch met steeds gefronstere wenkbrauwen waarom ze toch steeds weer zwicht voor zoon Pat en beste vriend Jack? De levens van deze mensen lopen parallel in de roman, Li wisselt regelmatig van perspectief tussen hen. Dan slaat het noodlot, daarbij een beetje geholpen, toe, en brandt de Duck House af. Jimmy krijgt de kans een ander restaurant te openen, met de uitstraling en de gourmetkaart die hij wenst.

Kinderen Annie, Johnny’s dochter, en Pat verbinden beide families. Hoewel beide families bepaald niet staan te juichen dat hun kinderen de grens tussen eigenaar en werknemer (of misschien toepasselijker, bediende) overschrijden. De liefde voor hun kind is het enige dat hen verbindt. De Duck House blijkt alleen zakelijk.

Met oom Pang introduceert Lillian Li de wereld van afpersing en misdaad in The Number One Chinese Restaurant. Pang is bepaald niet de vriendelijke oom die hij claimt te zijn, hij is Chinese maffia en aarzelt geen moment om grove middelen in te zetten wanneer zijn financiën in gevaar komen. Hij bepaalt succes of mislukking.

Het nieuwe restaurant bewijst dat een nieuwe locatie alleen niet voldoende is om je leven compleet te veranderen. Je neemt je oude gewoontes helaas mee, je stapt weer in diezelfde valkuil. Ik zal niet verklappen wie erin slaagt oude patronen te doorbreken en een nieuw leven te starten. The Number One Chinese Restaurant is net als de Duck House: een vlot lezende, aardige pretentieloze roman. Geen hoogstaande literatuur maar daarom niet minder aangenaam.



zondag 7 april 2019

Sarah Moss || Ghost Wall





Women’s Prize for Fiction Longlist 2019

Het begin van Ghost Wall intrigeert al: we zijn getuigen bij een executie, eeuwen geleden. Later wordt het duidelijk dat het ging om een ceremonieel offer. Zo eentje waaraan wij af en toe herinnerd worden wanneer een lijk gevonden wordt in het veen.

Moss schakelt daarna  over naar het hier en nu: een groep mensen die het leven in het stenen tijdperk naleeft in een national park, met veel veen en moerassen. Een docent en zijn leerlingen proberen het leven te leiden van mensen die moesten verzamelen en jagen om te kunnen overleven. Een buschauffeur met zijn gezin heeft zich bij de groep gevoegd. Hij blijkt het fanatiekst van allemaal, hij staat zijn vrouw en jonge dochter geen enkele concessie toe. Zij moeten realistische ontberingen van hem ondergaan.

Sylvie, de puberdochter, vertelt het verhaal vanuit haar standpunt. Al vertellende onthult ze langzaam maar zeker de minder aardige kanten van haar vader. En ook dat een grapje nare consequenties kan hebben. Op een bepaald moment herinnert Ghost Wall aan voorgangers als Lord of the Flies. Wat gebeurt er wanneer een groep zichzelf moet zien te redden? Verdwijnt dan elk besef van beschaafdheid en fatsoen? Aangezien ik het iedereen gun dit voor zichzelf te ontdekken houd ik mijn mond.

Hoewel Ghost Wall eerder een novelle is, slaagt Moss er desondanks een complex geheel neer te zetten. We krijgen inzichten in mogelijk prehistorisch denken en handelen, in het brein van een puber die wanhopig probeert te ontkomen aan haar beperkende, gewelddadige omgeving, in het verschil tussen mensen die hun lot ondergaan en degenen die in opstand komen. Het moment dat Sylvie studente Molly begint te vertrouwen is een kantelpunt in haar leven. Molly helpt haar waar haar hulpeloos gemaakte moeder faalt.

Sylvie’s vader is een expert op het vlak van prehistorisch leven, hij heeft zijn kennis door zelfstudie opgedaan. Hij leest alles dat hij over het onderwerp kan vinden en oefent de techniek van het verzamelen tijdens lange wandelingen in ruige parken. Dochter Sylvie vergezelt hem daarbij. Het biedt haar een kans om te leren en beperkt haar tegelijkertijd, ze moet bij haar controlerende vader in de buurt blijven. Als lezer voel je met haar mee, ook omdat het aan alle kanten duidelijk is dat zij niet in staat is om te zien hoe ze aan haar leven kan ontsnappen. Zij ziet alleen weglopen als een optie. Door het contact met de studenten gaat een andere wereld voor haar open, nieuwe mogelijkheden. Haar hulpeloze moeder is niet langer het voorbeeld.

Ghost Wall intrigeert, Moss is daarnaast ook een vakkundig schrijver. Haar novelle is goed opgebouwd, de taal is prachtig, de beelden van de natuur verplaatsen je ogenblikkelijk naar buiten. Je ruikt, voelt en proeft de kampeerplek waar de prehistorie weer tot leven komt.

Aan het einde van de roman lopen zaken uit de hand. Lees Ghost Wall vooral zelf om te ontdekken wie op het punt staat opgeofferd te worden, wie de waanzin stopt. Ik was onder de indruk van Ghost Wall en zou het in één ruk uitgelezen hebben ware het niet dat … Absoluut de moeite van het lezen waard.



zondag 31 maart 2019

Valeria Luiselli || Lost Children Archive


Women’s Prize for Fiction Longlist 2019

Luiselli heeft een complexe roman geschreven over een actueel onderwerp: kinderen die geen toegang krijgen tot de Verenigde Staten, gescheiden worden van ouders en familie. Door verschillende perspectieven, poëzie en verhaallijnen te combineren slaagt Luiselli erin dit thema feitelijk en tegelijkertijd persoonlijk te maken. Luiselli zelf noemt haar roman een dialoog tussen teksten, verwijzingen naar bronnen zijn intertekstuele markeerpunten (haar woorden).

De hoofdpersonen vormen een samengesteld gezin met hun twee kinderen. Zij ontmoeten wanneer ze in opdracht New Yorkse geluiden opnemen, gaan samenwonen en groeien uit elkaar wanneer ze elke taal die in New York gesproken wordt opgenomen hebben. Hij wil op zoek naar geluiden die gerelateerd zijn aan de laatste Apaches, zij helpt zoeken naar twee Mexicaanse meisjes die op weg naar Amerika spoorloos verdwenen zijn. Ze vertrekken op een reis door de Appalachen, in de wetenschap dat hun huwelijk aan het stranden is. Het is alleen nog niet uitgesproken. Ze nemen allemaal een doos mee op de reis, een doos die relevante documenten bevat. Luiselli gebruikt de inhoud om van perspectief te kunnen wijzigen.

De roman start met het perspectief van de echtgenote. Zij vertelt over haar kant van de relatie, de zoektocht van haar echtgenoot naar iets dat zij niet kan bevatten. De reis start in Trump-land, zij geeft haar indruk van zijn kiezers. De mensen die volmondig op Trump gestemd hebben en wantrouwend staan tegenover welke vreemdeling dan ook. Wij worden deelgenoot van haar angst, haar bezorgdheid, haar verontwaardiging over het lot van de verdwenen kinderen. Onderdeel van een politiek spel dat over hun ruggen gespeeld wordt. Eén van de dozen bevat een elegie, die van de verdwenen kinderen. Een eerste perspectiefwisseling vindt plaats: van de betrokken echtgenote naar een neutrale verteller die de reis van kinderen op weg naar de States beschrijft. Dit keiharde verhaal wordt gelardeerd met elementen van mythe en folklore.

Terwijl de familie verder reist, zuigt Luiselli de lezer het verhaal van de verdwenen kinderen in. Het is niet langer duidelijk of we de fictieve elegie lezen of het feitelijke relaas van de twee meisjes. Dan vindt een volgende perspectiefwijziging plaats: zijn jonge zoon neemt over. Niet alleen krijgen we nu te maken met het perspectief van een jong kind, Luiselli kan het verhaal nu ook persoonlijk maken. Wanneer de jongen en zijn jongeren stiefzusje besluiten zelf op zoek te gaan naar de twee Mexicaanse meisjes krijgen de verdwenen kinderen ogenblikkelijk een gezicht. Het verhaal van de verdwenen kinderen is niet langer anoniem.

Op een gegeven moment is het niet meer geheel duidelijk of we een feitelijk relaas lezen of een droom. Luiselli heeft feit, mythe en droom kundig samengevoegd. Verhalen lopen steeds meer door elkaar heen. Haar gebruik van quotes uit liedjes, gedichten en romans voegt verdere complexiteit toe. Op een bepaald moment vreesde ik dat actualiteit de overhand zou krijgen, om meteen verrast te worden door het perspectief van een jong kind.

Lost Children Archive is een complexe roman. Die complexiteit is geen doel op zich maar dient een doel. De vele lagen die Luiselli vakkundig met elkaar verbindt zorgen voor een roman die feitelijk, persoonlijk en dromerig is. Ik was onder de indruk van de complexiteit en het effect dat hierdoor bewerkstelligt werd. Ik was ook onder de indruk van de wijze waarop Luiselli erin slaagde naamloze kinderen een naam te geven. Lost Children Archive is hartverwarmend en ijzingwekkend tegelijkertijd


zondag 24 maart 2019

Oyinkan Braithwaite || My Sister, the Serial Killer





Women’s Prize for Fiction Longlist 2019

Een onverwachte roman, deze My Sister, the Serial Killer. Niet in de eerste plaats omdat meteen duidelijk is dat hoofdpersoon Korede haar zus Ayoola helpt wanneer ze weer een man gedood heeft. In de loop van het verhaal wordt duidelijk dat er meer aan de hand is.

Korede is een zeer vakkundig verpleegster in Lagos, ze staat op het punt promotie te maken. Haar gevoelens voor een knappe arts worden niet beantwoord. Niet zo vreemd, in haar eigen ogen is ze lelijk en onaantrekkelijk. Of dat ook echt zo is, komen we nooit te weten. Het verhaal wordt vanuit haar perspectief verteld, zij is degene die zichzelf langs de maatstaf van haar jongere zus legt.

Ayoola is een schoonheid die leeft voor kleding, uitgaan, haar vrienden en haar social network. Ze heeft echter een groot probleem: ze heeft inmiddels drie vriendjes vermoord met een groot mes. Zus Korede helpt haar de boel opruimen en zorgt ervoor dat ze uit handen van de politie blijft. In eerste instantie bevreemdt het dat grote zus kleine zus op deze wijze steeds uit de problemen helpt. Zeker wanneer duidelijk is dat er sprake is van éénrichtingsverkeer. Korede staat klaar voor haar zus, andersom is dat niet het geval. Hun moeder verwacht dit en corrigeert haar oudste wanneer ze te lang wacht om haar zus met iets te helpen. Zij laat ook niet na om Korede erop te wijzen dat zij het lelijke eendje in de familie is.

Dan ontmoet Ayoola de grote liefde van haar oudere zus, de meer dan aantrekkelijke arts. Korede heeft haar best gedaan om zo’n ontmoeting te voorkomen, ze weet dat hij een grote kans loopt slachtoffer vier te worden. Ze kan het echter niet voorkomen en zoals verwacht valt hij ogenblikkelijk voor de schoonheid van Ayoola. Hij vraagt haar zelfs ten huwelijk. Dan neemt het verhaal een onverwachte wending die ik niet zal verklappen.

My Sister, the Serial Killer lijkt een op het eerste gezicht een thriller maar is méér. In de loop van de roman wordt steeds duidelijker dat de jeugd van beide zussen grote psychische wonden heeft geslagen. Dat Korede zich stort op haar werk en Ayoola op het veroveren van mannen is in dat licht beschouwt niet vreemd. De roman is bovendien goed opgebouwd, de keuze voor Korede’s perspectief maken dat we alles maar door één paar ogen zien, maar één mening krijgen.

Zij is een vakkundig verpleegster, ze lijkt echter bepaald geen aardig mens. Ze snapt weinig van intermenselijke relaties, wijst haar collega’s terecht en stelt zich meestal verre van collegiaal op. Ze heeft slechts één vertrouwenspersoon: een man die in coma ligt. Aan hem vertelt ze alles: haar eigen angsten en onzekerheid, de moorden die haar zus gepleegd heeft. Wanneer hij ontwaakt, staat ze doodsangsten uit: heeft hij meegekregen wat ze heeft verteld en zo ja, wat zal hij gaan doen? De lezer krijgt het vermoeden dat deze patiënt bepaald geen lieverdje is, Korede blijkt niet in staat de werkelijke persoon achter de slapende man te zien. Signalen van zijn familie vertaalt ze in zijn voordeel.

Ayoola is een leeghoofd, oppervlakkig, alleen maar bezig met haar eigen ik, totaal geen oog voor de rest van de wereld, laat staan haar zus. Het bevreemdt dat zij zo’n macht heeft over haar zus. Waarom zet deze alles op alles om haar jongere zus te beschermen? Bepaald niet omdat deze zo aardig is tegen haar. In de loop van de roman wordt steeds duidelijker in welke ingewikkelde wereld beide zussen leven. Hun relatie is gebaseerd op een gezamenlijk trauma dat hun levens voor altijd bepaald. En hen beide gevangen houdt in een destructieve vicieuze cirkel.

My Sister, the Serial Killer is een korte roman die om de moorden lijkt te draaien. Het is al snel duidelijk dat dit de roman te kort doet. Braithwaite heeft de moorden als middel gebruikt om de complexiteit van twee zussen te ontrafelen. Naar gelang de roman vordert licht ze steeds meer tipjes van de sluier op en wordt duidelijk waarom zaken zijn zoals ze zijn. Ondanks de titel is My Sister, the Serial Killer eerder een psychologische roman met zeer duistere bijna morbide humor. Braithwaite overtuigt met haar deskundig opgebouwde roman die stap voor stap de waarheid achter twee complexe persoonlijkheden onthult.




zondag 17 maart 2019

Tayari Jones || An American Marriage


Women’s Prize for Fiction Longlist 2019

Ik heb een probleem met An American Marriage. De roman is goed geschreven, maakt duidelijk dat iemand van Afro-Amerikaanse afkomst in het Amerikaanse rechtssysteem nog te vaak het onderspit delft maar laat tegelijkertijd ook zien dat iemand van Afro-Amerikaanse afkomst wel degelijk kansen in het leven krijgt. Een mooie balans dus. Mijn onvrede zit hem in twee zaken: de twee hoofdpersonen en hun ietwat geforceerd over komende brieven wanneer hij in de gevangenis belandt.

Roy en Celestial ontmoeten elkaar en vormen dan een droompaar. Hij maakt een mooie carrière in het zakenleven, zij is een kunstenares die prachtige poppen maakt.  Het feit dat hij uit een gehucht komt en zij uit de grote stad Atlanta, dat hij opgegroeid is in een eenvoudig, vrij arm gezin en dat het haar aan niets ontbrak tijdens haar jeugd, doet niets af aan hun geluk. Totdat hij vals beschuldigd wordt van een verkrachting en in de gevangenis belandt. Hun huwelijk blijkt dan minder stabiel dan ze zelf hadden gedacht.

Jones wisselt in haar roman kundig tussen perspectieven. Ze laat Roy, Celestial maar ook kaper aan de kust Dre aan het woord, laat Roy en Celestial pagina’s lang alleen via brieven communiceren. Die afwisseling biedt de roman de noodzakelijke gelaagdheid. Ook verrassende wendingen in hun levens dragen daaraan bij. De gelaagdheid ontbreekt echter in de mensen Roy en Celestial. Hij is vanaf het begin een wat over het paard getilde man die meent dat hij recht heeft op een beter leven dan zijn ouders. Zij is een prinsesje dat bij de eerste hindernis naar pappie en mammie of beste vriend Dre rent.

Vind ik het vreemd dat Celestial niet staat te springen om tien jaar op Roy te wachten? Nee, daar kan ik me best iets bij voorstellen. Waardeer ik het dat ze dit niet persoonlijk aan Roy durft te vertellen, niet echt. Vind ik het vreemd dat Roy zich vastklampt aan de hoop dat Celestial misschien toch weer bij hem terug wil komen? Nee, dat snap ik best wel in zijn omstandigheden. Waardeer ik het dat hij zich vervolgens bijna als een stalker opstelt, niet echt.

Dat Roy ongelooflijk gepakt wordt door het Amerikaanse systeem staat buiten kijf. Het is werkelijk te gek voor woorden dat hij veroordeeld wordt voor iets dat hij niet gedaan kan hebben. De beschrijving van zijn leven in de gevangenis is ook treffend. De parallel met Celestial die ondertussen steeds meer furore maakt als kunstenares schrijnend. De brieven waarin zij met elkaar tijdens zijn gevangenschap communiceren een mooie vondst maar lichtelijk te geforceerd. Hun woordkeuze te onnatuurlijk, te gekunsteld.

Jones heeft haar roman de titel An American Marriage meegegeven. Welke conclusie moet ik nu trekken? Dat moderne echtparen lichtelijk verwend en onvolwassen zijn? Dat een modern Amerikaans huwelijk niet opgewassen is tegen tegenslag? Had ik gehoopt op twee hoofdpersonen die hun tegenslag met meer waardigheid dragen? Ik vermoed van wel. Ik vrees dat ik vooral had moeten focussen op het vreselijke onrecht dat Roy en Celestial aangedaan is en dat ik dan net als Oprah laaiend enthousiast was geweest. Kinderachtig van mezelf dat ik niet blij word van typetjes als Roy en Celestial. 




zondag 10 maart 2019

Chloe Benjamin || The Immortalists

Ik verklap de inhoud!

Het thema van The Immortalists is intrigerend: hoe leid jij je leven wanneer je precies weet wanneer je gaat sterven? Zal dat feit je handelingen en je keuzes bepalen? Je leven een bepaalde richting opduwen? Het komt waarschijnlijk niet als een verrassing dat de levens van Varya. Daniel, Klara en Simon inderdaad veranderen nadat zij te horen hebben gekregen wanneer ze gaan overlijden. Een intrigerend thema bouwt zo meteen voorspelbaarheid in. De opbouw van de roman, starten met degene die als eerste overlijdt en dan door naar de laatste, helpt daarbij niet echt.

Wij volgen samen met Benjamin het leven van vier zussen en broers, geboren in een Joodse familie in de jaren zestig in New York. Hun levens veranderen nadat een Roma-vrouw heeft voorspeld wanneer ze zullen overlijden. Vanaf het begin is duidelijk, door hun reactie op de datum, wie gelooft dat hij / zij jong zal overlijden en wie niet. Varya en Daniel blijken de geluksvogels, Simon en Klara worstelen met de mogelijkheid dat zij op jonge leeftijd overlijden. De keuzes die zij maken zijn mede bepaald door het onrustige gevoel dat ze niet lang zullen zullen.

Klara, die illusionist wil worden, vertrekt naar Californië zodra ze school afgerond heeft. Ze overtuigt jongere broer Simon om mee te gaan. Zij doet dappere pogingen doet om een carrière op te bouwen met goocheltrucs die bij een groot publiek niet meer aanslaan, die te gedateerd zijn. Hij werpt zich vol in het nachtleven met veel drank en alcohol en eindelijk de vrijheid om voor zijn seksuele geaardheid uit te komen. Het komt niet echt als een verrassing dat hij één van de eerste mannen blijkt die sterft aan aids.

Klara’s carrière maakt na zijn dood een sprong wanneer zij een zeer gevaarlijke act introduceert, ‘the jaws of life’ (haar oma, haar grote voorbeeld, is overleden toen deze act fout ging). Wanneer zij echtgenoot Raj ontmoet voegt hij zich bij haar en start hij haar optreden te vercommercialiseren, wat haar meer en meer gaat tegenstaan. Zelfs de geboorte van haar dochter kan niet voorkomen dat Klara zich steeds ongelukkiger gaat voelen en zelfmoord pleegt.

Daniel en Varya kiezen voor een conventioneler leven, op het eerste gezicht tenminste. Hij trouwt en leidt een rustig leven totdat hij zich rond zijn vijftigste zorgen begint te maken over de voorspelling. Wanneer hij achter de naam van de Roma-vrouw komt, slaat hij door. Hij zet zelf een keten aan handelingen in gang die tot zijn dood leiden. Varya blijft als enige over. Haar leven is gewijd aan de wetenschap, ze vermijdt emoties en houdt andere mensen op afstand. Her leven verandert dramatisch wanneer haar geheim onthuld wordt: ze is ooit zwanger geweest en heeft haar kind voor adoptie afgestaan. Zijn komst in haar leven zet dat leven, in positieve zin, op de kop.

Onder het leven bekroop mij het gevoel dat de roman mij meer overtuigd zou hebben indien één enkele broer of zus zich niet door de voorspelling had laten leiden. Hoewel, het is maar de vraag hoe dat andere pad er dan uitgezien zou hebben. Simon kon zich dan thuis opgesloten hebben en door een suf ongeluk gestorven zijn. Het feit dat Benjamin ons meeneemt door meerdere decennia Amerikaanse ontwikkeling en daarin de impact van aids maar ook de groeiende weerzin tegen dierenproeven verwerkt, is een sterk punt in de roman. Mij bekruipt daarom de gedachte dat die hele voorspelling overbodig was.

Simon en Klara zouden ook zonder de voorspelling een minder voorspelbaar pad gekozen hebben Varya zou nog steeds getraumatiseerd zijn door de adoptie, Daniel zou de ogenschijnlijk probleemloze broer kunnen zijn. De voorspelling lijkt wat mij betreft teveel een trucje om het leven van vier jonge mensen een bepaalde kant op te sturen. Hun levens waren ook zonder die voorspelling interessant geweest, Benjamin de getalenteerde schrijfster die dit kunststukje eigenlijk niet nodig had. Ze had misschien iets meer op haar eigen talent mogen vertrouwen, The Immortalists is, ondanks mijn onvrede met de manier waarop Benjamin levens forceert, namelijk best goed. 



zondag 3 maart 2019

Emma Hooper || Our Homesick Songs

Heimwee lijkt de rode draad in Our Homesick Songs: heimwee naar vroeger, naar de tijd dat vissers in Newfoundland probleemloos hun netten konden vullen en ze generaties lang in hun geboortedorp konden blijven wonen. Dat is niet meer aan de orde in het Newfoundland van nu. Hoofdpersoon Finn groeit op in een ontwrichte wereld.

Aidan en Martha hebben twee kinderen, Cora en Finn. Ze wonen in een gehucht waar het ene gezin na het andere eieren voor zijn geld kiest en wegtrekt. Steeds meer huizen komen leeg te staan, de overheid sluit voorzieningen af en dwingt zo ook de laatste overblijvers hun woning te verlaten. Aidan en Martha proberen hun vertrek zo lang mogelijk uit te stellen door om en om twee weken elders te werken. Het gezinsleven en hun relatie worden daardoor zwaar op de proef gesteld.

Finn zoekt op zijn manier een oplossing: hij probeert de vissen terug te laten keren. Wanneer hij per ongeluk een echte levende vis vangt, blijkt hij niet de enige die hoopt op een terugkeer van de vissen in de wateren. Zijn zus Cora haalt ondertussen de wereld naar binnen: zij tovert de verlaten woningen om tot buitenlandse bestemmingen.

De realiteit is dat de zeeën leeggevist zijn door grote commerciële trailers, dat de inwoners van het kleine dorp geen antwoord hebben op de veranderende omstandigheden. Ook Finn met al zijn fantasie en creativiteit zoekt naar een oplossing die voortborduurt op het verleden. Hij voegt zich net als zijn ouders naar de beperkte mogelijkheden die er zijn.

Hooper laat Our Homesick Songs in twee verschillende periodes spelen. Wij leren Aidan en Martha kennen op twee cruciale momenten in hun leven. Hun kennismaking en het noodgedwongen afwisselend ver van huis werken. Hooper kan zo ook laten zien hoe snel hun wereld verandert. Aidan en Martha groeien op in een maatschappij waar je toekomst vast staat, iets met vissen, waar de samenleving voor elkaar opkomt. Hun kinderen daarentegen blijven alleen achter in hun kleine dorp, onzekerheid is hun deel. Cora blijkt de meest daadkrachtige, Finn de dromer. Zij kiezen beide een pad dat bij hun past.

Our Homesick Songs is tegelijkertijd somber, melancholisch en hoopvol. Met name de vertederende Finn steelt de show. Hij blijft hopen op een betere toekomst voor zijn familie en zijn dorp, hij blijft dromen. De poëtische beschrijvingen van de natuur en de koud versterken de sfeer in de roman. De hoofdstukken die spelen wanneer Aidan en Martha jong zijn, zijn bijna magisch-realisme. Het is overduidelijk dat het leven in de dorpen keihard is, bijgeloof is bijna een overlevingsmechanisme.

Our Homesick Songs is een mooie, ontroerende roman. Hooper schrijft prachtig, ze verplaatst zich probleemloos in de wereld van Finn. Haar beschrijving van de ontluikende liefde tussen Martha en Aidan is romantisch, op het nostalgische af. Hun uiteen groeien legt Hooper bijna zakelijk met korte verklaringen vast. De afwisseling tussen droom, hoop en bittere realiteit maken Our Homesick Songs tot een bijzondere roman.



zondag 17 februari 2019

Sarah Winman || Tin Man

Sarah Winman heeft een prachtige roman geschreven die overtuigt door eenvoud. Tin Man draait om hoofdpersonen Ellis en Michael en hun verhouding met drie vrouwen: Dora, de moeder van Ellis, zijn echtgenote Annie en Michael’s familielid Mabel.

Ellis en Michael zijn vanaf het moment dat ze elkaar ontmoeten vrienden, Dora blijkt een extraatje voor wees Michael. Wanneer zij overlijdt blijven beide jongens verweesd achter. Haar dood bepaalt ook hun pad: Ellis mag van zijn vader niet blijven leren maar moet mee naar de fabriek. Tekenen, laat staan zijn geld verdienen met tekenen, is niet aan de orde. Annie blijkt zijn redding, zij is zijn wereld.

Michael weet al vrij jong dat hij op mannen valt. Het zal niemand verbazen dat Ellis zijn enige echte liefde is. Een vakantie in Frankrijk had misschien de start van een mooie relatie kunnen zijn ware het niet dat dit voor Ellis een stap te ver bleek. Michael kan voor hem nooit meer zijn dan zijn beste vriend. Zodra Annie in beeld is, accepteert Michael de situatie en adopteert hij Annie als zijn tweede beste vriend. Een ongewone driehoeksverhouding is het resultaat.

De lezer ontmoet Ellis enige tijd nadat Annie en Michael verongelukt zijn. De details van hun ongeluk komen beetje bij beetje los. Winman laat Ellis zijn arm breken wanneer hij van zijn fiets valt om zo een nieuwe situatie te creëren: door zijn gedwongen niets doen kan hij zijn verdriet niet langer ontkennen. Hij moet gaan beslissen of hij door wil blijven werken op de fabriek of zijn leven wil omgooien.

Winman begint met het perspectief van Ellis en stapt dan over op dat van Michael. En introduceert ons en passant met een wereld waarin AIDS net slachtoffers begint te maken. Door de ogen van Michael zien we de andere kant van zijn jeugd, hoe hij zijn rol als onderdeel van een driehoek ervaart. In zijn verhaal wordt ook duidelijk hoe hij en Annie komen te verongelukken.

Ellis het is het middelpunt van de driehoeksverhouding, zonder dat hij zelf zijn rol in deze ingewikkelde vriendschapsrelatie kan benoemen. Door zijn valpartij krijgt hij noodgedwongen veel tijd om na te denken over het verleden, zijn relatie met zijn vader, over zijn leven zonder de mensen van wie hij zo zielsveel hield.

Winman raakt ook aan het thema van een zinvolle invulling van je leven. Dora is daar overduidelijk niet in geslaagd. Zij heeft een reproductie van Van Gogh’s zonnebloemen nodig om haar leven op te lichten. Haar dood veroordeelt ook Ellis tot een onvervuld leven. Op naar de fabriek met hem, zijn valpartij bevrijdt hem. De tinnen man ontsnapt en kan eindelijk weer gaan leven.

Winman schrijft prachtig en gebruikt mooie beeldspraak in haar roman. Hoewel deze bestaat uit twee separate delen, doet deze structuur niets af aan de eenvoud die de roman domineert. Eenvoud en oprechtheid zijn termen die Tin Man definiëren. Onder het oppervlakte sluimeren de verborgen boodschappen: leef je leven voluit, houd van de mensen om je heen, schrik niet terug van de kansen die het leven je biedt. Deze boodschappen zitten subtiel verborgen in de geschiedenis van Ellis en Michael. Ik heb genoten van Tin Man.


zondag 10 februari 2019

Tom Rachman || The Italian Teacher

De leraar Italiaans is Charlie aka Pinch, de zoon van beroemde schilder Bear Bavinsky. Wij leren hem kennen wanneer hij vijf jaar oud is en gaan chronologisch  met hem zijn leven door. Een leven gevuld met teleurstelling. Omdat hij niet succesvol is, omdat hij nooit een goede relatie krijgt met zijn vader, omdat hij nooit een betekenisvolle relatie heeft kunnen opbouwen, omdat hij zijn moeder Nathalie nooit echt heeft kunnen helpen.

Pinch probeert ook te schilderen, zijn hoop om zo goed en beroemd te worden als zijn vader wordt door diezelfde vader de grond ingeboord. Pinch accepteert een middelmatig leven maar blijft het gevoel behouden dat er meer had gekund. Hij leidt een kalm leventje. Geeft Italiaanse les, helpt (of liever gezegd redt) Bear wanneer dat nodig is. Hij kent al zijn halfbroers- en zussen maar heeft alleen echt contact met Birdie. Wanneer hij haar probeert te helpen met haar financiën zet hij een serie gebeurtenissen in gang die hem in staat stelt op weergaloze wijze wraak te nemen op de vader die hem zijn talent ontzegde.

Tegen het einde van de roman wilde ik de aanbeveling wel accepteren die op de achterkant stond: ‘with his (Rachman’s) signature humanity and humor’. Pinch die zoveel mogelijk probeert tegemoet te komen aan zijn halfbroers en – zusters, op onnavolgbare wijze wraak nemend op zijn vader, een goede betrouwbare vriend voor een kleine groep mensen, belangrijker dan hij zelf vermoedt. Het grootste deel van de roman dacht ik eerlijk gezegd vooral ‘heb ik al een eens eerder gelezen/gezien’. Het verhaal klinkt bekend, het thema al vaker – en helaas beter – gebruikt. The Italian Teacher is vooral de zoveelste variant op het thema ‘zoon probeert leven op te bouwen in de schaduw van zijn beroemde vader’.

Bear Bavinsky is aanwezig, luidruchtig, een versierder, hij geniet volop van het leven. Zijn zoon is tenger, al vroeg kaal, verlegen. Eén van zijn vrienden maakt tegen het einde van de roman een rake opmerking: Pinch had het talent maar niet de persoonlijkheid van een briljante schilder. Pinch is niet opgewassen tegen het leven dat van hem als een beroemde schilder gevraagd zou worden: het middelpunt zijn op feestjes, het publiek voer voor gesprek bieden. Of zich niets aantrekken van het oordeel van zijn vader.

Ik zeg niet dat The Italian Teacher slecht geschreven is en een straf om te lezen. Rachman slaagt er vooral niet in om het bekende thema te laten uitblinken. Dat doet hij pas tegen het einde van de roman wanneer duidelijk is hoe Pinch wraak neemt op zijn vader en het leven. Toen begon ik echt te genieten van de roman. The Italian Teacher is een aardige roman over een bekend thema die te weinig en te laat toevoegt aan dat thema.



zondag 3 februari 2019

Aminatta Forma || Happiness

Happiness is een complexe roman die verschillende thema’s combineert tot één vloeiend verhaal: wilde dieren die onderdak zoeken in steden, oorlogstrauma’s, subculturen in de westerse maatschappij, afscheid nemen van geliefden, pijn.

Hoofdpersoon Jean bestudeert vossen in Londen. Ze bewondert de dieren die zich hebben aangpeast aan het leven in de stad, noodgedwongen. Er is onvoldoende ruimte voor hen op het platteland. Om financieel rond te komen ontwerpt ze wilde daktuinen. De tweede hoofdpersoon, Attila, is een psychiater die is gespecialiseerd in de behandeling van mensen met een oorlogstrauma. Hij is nauwelijks thuis in Accra (Ghana) te vinden, hij reist de hele wereld over om mensen te helpen. Jean en Attila ontmoeten elkaar wanneer zijn neefje vermist is.

Ze speuren hem op samen met Jean’s vossenmonitoringsgarde: bewakers, parkeerwachten, hotelpersoneel, een levend standbeeld. Via hen laat Forma haar lezers kennis maken met subculturen in de westerse maatschappij: mensen die hun geld verdienen met baantjes waarvoor mensen met een niet-westerse achtergrond worden geaccepteerd. Door hen ontdekt de lezer ook dat ons besef van geluk blijkbaar bepalend is voor een wereldwijd besef van geluk. Opgroeien in een welgesteld westers land of opgroeien in een land waar armoede, geweld en oorlog het leven bepalen maakt voor een ander besef van wat geluk is. Een kleine hint: voor Jean staat de naam Attila synoniem aan een wrede heerser, voor Attila is het een normale naam.

Happiness is een complexe roman die de lezer dwingt om te zien hoe alle verschillende verhaallijnen bij elkaar komen. Wat is de relatie tussen Attila’s ex-minnares met vergevorderde dementie en Jean’s scheiding? Waarom introduceert de jacht op coyotes en vossen die zich op verboden terrein begeven? Of Attila’s ervaringen als psychiater? Of het jonge neefje dat Jean weer doet ontdooien? Ze zijn allemaal onderdeel van een puzzel die leidt tot een belangrijke conclusie van Attila: de westerse wereld wil gerust gesteld worden, wil weten dat pijn behandeld kan worden, dat je een fort tegen verdriet kunt bouwen, dat een heftige emotie wil tot een trauma moet leiden. En op die manier veroordeelt deze westerse wereld andere wereldbewoners tot trauma’s die zij wellicht niet hebben. Omdat zij wel accepteren dat pijn en verdriet onderdeel van het leven zijn. 

De geforceerde relatie van de westerse maatschappij met wilde dieren is symbolisch. Wij applaudisseren wanneer reddingswerkers een walvis proberen te redden die de Thames op gezwommen is, vossen die in de stad leven zien we als ongedierte die troep maken en honden, katten en kleine kinderen belagen. Jean, de expert wordt afgemaakt omdat ze voor hun belangen opkomt. Zij loopt het risico een (social media) paria te worden. Een groot contrast met Attila die algemeen wordt gezien en gerespecteerd als de redder van mensen, een rol waarmee hij het steeds moeilijker krijgt.

Happiness gaat ook over liefde en menselijke warmte. Of liever gezegd, het gebrek aan. Wanneer de roman begint vervreemdt Jean van echtgenoot en zoon, Attila mist zijn plotseling overleden echtgenote. Jean leeft voor haar vossen, Attila gaat volledig op in zijn werk. Contact met nieuwe mensen om hen heen staat hen toe weer in contact te komen met hun eigen emoties.

Ik vermoed dat ik nog niet alle elementen uit Happiness gezien laat staan begrepen heb. Een tweede keer lezen laat vast zaken zien waar ik nu overheen gelezen ben. Ik houd gelukkig van romans die op puzzels lijken, Ik geniet ervan wanneer alle stukjes bij elkaar komen. Forma heeft mij zeer blij gemaakt.



zondag 27 januari 2019

Kate Atkinson || Transcription

Welkom in de wereld van MI5! Niet die van de helden die de dood trotseren voor ‘kroon en vaderland’ maar die van degenen die dag in dag uit saaie gesprekken tussen mogelijke verraders uittypen. Kate Atkinson laat ons kennis maken met Juliet Armstrong, een soortement van spion.

Bij de aanvang van de Tweede Wereldoorlog is Juliet Armstrong een jonge vrouw die geworven wordt door MI5. Haar wereld? Luisteren naar en letterlijk uittypen van gesprekken tussen Nazi-sympathisanten. Op het moment dat ze echte actie ziet gaat het ogenblikkelijk vreselijk verkeerd, Juliet opzadelend met een levenslang schuldgevoel. Haar wereld vol spionnen is ontdaan van alle romantiek, aantrekkingskracht of glorieuze heldendaden. Het werken voor MI5 is vooral saai, met iets van spanning door een mogelijke prille liefde.

Kate Atkinson neemt ons niet in chronologische volgorde door Juliets leven heen. Ze start tegen het einde en springt heen en weer tussen de jaren veertig en vijftig. In de laatste jaren heeft Juliet een baan bij de BBC, een plek waar een verrassend groot aantal ex-spionnen zijn beland. Zij is verantwoordelijk voor educatieve programma’s. Het is echter duidelijk dat ze weinig voldoening krijgt uit haar werk. Het wordt gaandeweg ook duidelijk dat haar leven bij MI5 haar achtervolgt. Iemand probeert wraak op haar te nemen voor iets dat gebeurt is in die korte tijd dat Juliet echt moest spioneren.

Atkinson onthult de waarheid niet zomaar. Keer op keer verrast ze haar lezers met onverwachte wendingen. Niemand is op het eerste gezicht wie hij is. De laatste wending verraste mij volledig (maar dan moet ik wel bekennen dat ik nooit doorheb wie de dader is in whodunnit’s, misschien ben ik niet helemaal de juiste persoon om het verrassingselement te beoordelen in Transcription).

Wat ik zeer waardeerde in Transcription is dat Atkinson de geheime dienst heeft ontdaan van alle glorie. Zij laat ons de meer realistische kant zien: saaie dagen vol met saaie gesprekken tussen mogelijke verdachten, uittypen en aanvullen wat je niet verstaat, menselijke spionnen met kleine of grote menselijke problemen die voor geen meter lijken op James Bond en de zijnen. Atkinson heeft haar uiterste best gedaan om MI5 normaal te maken. Om ons dan vervolgens te verrassen met zaken die bepaald niet alledaags zijn.

Ik mocht Juliet Armstrong, met al haar haken en ogen. Ze is geen idealistische held, ze waagt haar leven niet om dat van anderen te redden. Ze is geen schoonheid maar een doorsnee naïef meisje. Omdat ze al jong haar zaken zelf moest regelen heeft ze een realistische kijk op het leven ontwikkeld. Juliet is geen warme persoonlijkheid, ze is iemand die het leven accepteert zoals het is. Pas tegen het einde van de roman onthult Atkinson dat ene ideaal dat Juliet toch nastreefde. 

Ik ben al van het prille begin een Atkinson-fan. Ook Transcription stelt niet teleur maar levert de kwaliteit in structuur, opbouw en schrijfstijl die Atkinson keer op keer levert. Ik vond Transcription dan ook geweldig.


zondag 20 januari 2019

William Boyd || Love is Blind

Het zal niemand verbazen dat ‘liefde is blind’ het centrale thema in Love is Blind is. Hoofdpersoon Brodie Moncour is zo verliefd op de liefde van zijn leven Lika Blum dat hij al haar fouten, zwakheden en beslissingen accepteert. Hij blijft haar eeuwig trouw, steeds in de hoop dat hun liefde een gelukkig einde zal hebben.

Brodie is de zoon van een Schotse predikant die door zijn absolute gehoor de kans heeft gekregen om pianostemmer te worden. Een grote kans voor een jongeman aan het einde van de 19e eeuw. Hij is niet alleen een geweldige pianostemmer, he heeft ook goede ideeën om de omzet binnen het bedrijf waar hij werkt te verbeteren. Ideeën die gedwarsboomd worden door familiepolitiek, zijn eigen slechte gezondheid en zijn liefde voor Lika.

Lika is een middelmatige, Russische zangeres die samenwoont met een Ierse tenor op zijn retour, John Kilbarron en diens broer Malachi. De laatste snapt hoe Brodie’s snode plan goed kan uitpakken voor de pianoverkoop en de carrière van John. Hoewel ook Lika veel van Brodie houdt maakt ze uiteindelijk keuzes die niet altijd gunstig voor hem uitpakken, allemaal met het doel hem te beschermen. Boyd laat zo zien dat er niet een juiste manier is, niet een enige echte manier om lief te hebben.

Carrière, gezondheid en liefde voeren Brodie op een pad door Europa. Zijn absolute gehoor maakt dat hij overal kan wonen waar piano’s gestemd moeten worden, zijn gezondheid vraagt om zon en droge lucht. Door zijn ogen maken wij kennis met overwinteraars in Europa en Russische ‘high society’ maar ook de werkende klasse die hard moet werken voor een pover salaris.

Love is Blind is een aardig verhaal, en dat geeft meteen mijn probleem met de roman aan. Aardig maar niet meeslepend of overweldigend. Ik herinner me een Boyd die stak met zijn woorden, die feilloos de vinger op wantoestanden wist te leggen, die zijn lezers op weergaloos humoristische wijze meenam terwijl hij ze op onrechtvaardigheden wees. Love is Blind laat een zachtere kant van Boyd zien, de scherpte is er blijkbaar af. Omdat hij een vaardig schrijver is, levert hij nog steeds een leesbare roman af. Maar wel eentje die weinig onderscheidend is.

Love is Blind is een mooi liefdesverhaal. De lezer raakt tegelijkertijd gecharmeerd en gefrustreerd door de diepe gevoelens van Brodie voor Lika. Vanaf die kant gezien heeft Boyd een charmante roman over liefde geschreven, niet meer maar ook niet minder.




zondag 13 januari 2019

Margaret Atwood || The Penelopiad

Soms heb je hoge verwachtingen van een boek en dan valt het wat tegen. Best aardig die Penelopiad maar van Atwood heb ik betere boeken gelezen. Het was misschien ook niet zo’n slim idee om deze meteen na Silence of the Girls te lezen, de bewerking die Pat Barker heeft gemaakt van de belegering van Troje.

Penelope is de vrouw van Odysseus, die dame die jarenlang geduldig moet wachten op de terugkeer van haar echtgenoot en dan meteen geconfronteerd wordt met een slachtpartij. Odysseus en haar zoon vermoorden de jonge mannen die haar al jaren het hof maken en de dienstmaagden / slavinnen die met deze jongelingen het hof deelden. Allemaal echt gebeurd volgens Homerus.

Atwood schetst het beeld van een onopvallend muisje. Eerst heeft zij lijdzaam toegezien hoe ze ‘gewonnen’ werd door Odysseus, daarna kreeg ze geen voet aan de grond bij haar schoonmoeder en Odysseus’ min. Vervolgens slaagde ze er niet in om tijdens zijn afwezigheid zijn koninkrijkje krachtig te besturen. Ze liet het overstromen met jongelingen die uit waren op het koninkrijk via haar bed en die met hun drinken en schransen de kas volledig kaal plukten.

Zij geeft wel opdracht aan 12 slavinnen, mooie jonge meisjes, om de jongelingen te behagen en zo te bespioneren. Op het moment cruciaal laat Penelope zich echter opsluiten in haar slaapkamer en beroept zich erop dat ze niets wist van de slachtpartij die haar echtgenoot aanricht.

Saillant detail: Penelope vertelt haar verhaal zo’n 2.500 jaar nadat zij overleden is. Zij verblijft in de Griekse variant van het dodenrijk en werpt af en toe via mediums een blik op de levende wereld. Ook in het dodenrijk blijft zij onopvallend. Waar nicht Helena nog steeds de mannen van zich moet afslaan slingert Penelope zich een beetje doelloos tussen de doden, af en toe commentaar gevend op doden en levenden.

Tweede opvallende detail: de twaalf vermoordde slavinnen vormen een koor dat tussen de hoofdstukken door in versvorm commentaar geeft op de gebeurtenissen. Soms concreet, soms poëtisch. Dit koor, een oud Grieks stijlmiddel nietwaar, plaatst twijfels bij de beweegredenen van het echtpaar. Het maakt duidelijk dat niet alles is wat het is, Penelope heeft ook haar redenen om haar versie van het verhaal te vertellen. Tot ver in de dood laten ze niet na om schuldgevoelens bij op te roepen, wat in beide gevallen niet echt lukt. Of de stijlvorm lukt? Tja, niet helemaal. Ik vond het bij tijd en wijle vooral irritant.

Het probleem met de Penelopiad is dat het allemaal net niet genoeg is. Penelope vertelt alles terugblikkend met een flinke portie zelfverdediging. Haar versie van de werkelijkheid is bepaald niet meeslepend. Toegegeven: je moet maar een prinses zijn en met een wedstrijd gewonnen worden. In de wetenschap dat je tweede keuze bent, alle aanwezige mannen hadden eigenlijk hun zinnen gezet op Helena. Het zal niet veel goeds doen voor je psyche. Ik geloof dat ik liever had gehad dat Atwood het verhaal had laten vertellen door de levende Penelope dan door de vrouw die al 2.500 afstand heeft kunnen nemen van haar eigen geschiedenis.

Het zou kunnen dat Atwood die afstand beoogde. Om op die manier dit deel van de Odysseus terug te brengen tot menselijke maten. Jammer genoeg berooft ze daarmee het verhaal ook van elke emotie, van elke menselijke betrokkenheid, iets dat ik persoonlijk mis.

Ik vraag me serieus af wat Atwood beoogde met deze hervertelling. Ik vermoed dat deze ironisch bedoeld was, in dat geval had het wat mij betreft oneindig veel sterker aangezet mogen worden. Het is het nu allemaal net niet. Er zijn het afgelopen jaar bepaald sterkere hervertellingen van Griekse sagen en mythes uitgekomen.



zondag 6 januari 2019

Sophie Mackintosh || The Water Cure

The Water Cure is een toekomstroman waarvan de grenzen tussen toekomst en psychologisch niet keihard zijn. Door de manier waarop Mackintosh het verhaal vertelt, blijft niet duidelijk wat er nu precies aan de hand is.

Grace, Lia en Sky zijn de drie dochters van ‘moeder’ en King. Zij hebben zich teruggetrokken op een eiland om de vergiftigde atmosfeer van de beschaafde wereld te ontvluchten. Omdat de twee oudste dochters, die deze wereld niet kennen, het verhaal vertellen, ontbreken allerlei details. Mackintosh zaait zo verwarring over wat er precies speelt: is er een ramp gebeurd waardoor mannen zo agressief geworden zijn dat alle vrouwen in angst leven? Of is het misschien mogelijk dat King en moeder niet helemaal van deze wereld zijn?

De beschrijving van het leven dat Grace, Lia en Sky leiden lijkt daar wel op te wijzen. De meisjes moeten behandelingen ondergaan om hen gezond te houden die tegen mishandeling aan zitten. Grace blijkt bovendien zwanger, met maar één mogelijke vader in de buurt. Wanneer King verdwijnt en enkele weken later drie mannen op het eiland verschijnen ontsporen de gebeurtenissen. Grace en Lia gaan verschillend om met de komst van de mannen, hun relatie lijkt niet bestand tegen hun verergerende omstandigheden.

In eerste instantie was ik enthousiast over The Water Cure. Mackintosh zette een wat dromerige sfeer neer die goed werkte. De verwarring over wat er nu precies aan de hand was, voegde een wat lugubere ondertoon toe. Op een of andere manier merkte ik dat ik halverwege de roman wat afhaakte. De onbenoemde dreiging krijgt dan de fysieke vorm van James, Llew en Gwyl en wordt daardoor ‘normaler’.  Natuurlijk valt een naïef, onwetend meisje als Lia voor de charmes van Llew, natuurlijk maakt hij alleen misbruik van de omstandigheden.

Tegen het einde van de roman zijn de drie dochters uit een droom geholpen en besluiten ze dat het tijd is om het heft in eigen handen te nemen. Ook hiervoor geldt, net niet verrassend genoeg.

Mackintosh schrijft mooi, ik heb me ook best vermaakt met The Water Cure maar het is jammer dat de roman het hoge niveau van het begin niet  heeft vastgehouden.