zondag 19 november 2017

Amor Towles || A Gentleman in Moscow

A Gentleman draait niet om actie. Dat wil niet zeggen dat er niets gebeurt, het betekent vooral dat de roman van Towles draait om menselijke relaties, menselijk handelen. In dit geval het handelen van graaf Alexander Ilyich Rostov.

Deze graaf keert tijdens de Russische Revolutie terug naar Moskou, hij laat het veilige Parijs en redt zijn oma van de communisten. Dat hij vervolgens niet samen met haar het land verlaat blijft lange tijd onverklaard. Dat hij zich schijnbaar zonder protest levenslang laat opsluiten in een hotel ook. Pas in de loop van de roman blijken er zeer persoonlijke redenen aan ten grondslag te liggen.

De graaf wordt in verband met anti-staatsactiviteiten veroordeeld tot levenslang huisarrest in een luxe hotel. In dat hotel ziet hij de revolutie verder ontwikkelen, hij beleeft vanaf de zijlijn mee hoe prominenten pootje gelicht worden of juist verder omhoog klimmen. Zelf maakt hij van de nood een deugd en zet zijn natuurlijke talent als gastheer in in het restaurant van het hotel. Hij moet toezien hoe vrienden ten onder gaan in het geweld van de revolutie, hij ontwikkelt ter plekke nieuwe vriendschappen. Een van die vriendschappen beïnvloedt op verrassende wijze de rest van zijn leven.

De vraag 'waarom probeert hij niet te ontsnappen?' stelde ik mij tijdens het lezen meerdere malen. Totdat een incident duidelijk maakt dat na zo'n twintig jaar huisarrest hij nog steeds in de gaten gehouden wordt, hij is en blijft een staatsvijand (maar wel met een goede band met de bewaker)

Voor sommige mensen bevat A Gentleman misschien te weinig geschiedkundige feitjes. Ik vond de hoeveelheid precies voldoende. Towles geeft voldoende input om de context en geschiedenis te duiden maar nooit zoveel dat zijn roman verwordt tot een (te) saaie opsomming. De context dient vooral als achtergrond voor het leven van de graaf. Die graaf is een uitermate charmante en plezante persoon die ook tijdens zijn huisarrest diepe vriendschappen ontwikkelt. Zwartere kanten van zijn persoonlijkheid komen af en toe boven, ze maken hem menselijker.

A Gentleman lijkt op zijn hoofdpersoon: charmant en plezant maar met een diepere achtergrond die de roman boven een niemendalletje uittilt. De subtiliteit van de graaf wordt weerspiegeld in de subtiliteit van de roman. Towles laat zien dat iemand ook tijdens levenslang huisarrest trouw kan blijven aan zichzelf en zijn idealen, en zich af en toe verbaast over zijn eigen gedrag. De graaf die zich altijd voorstond op zijn spontaniteit blijkt op zijn oude dag dan opeens zeer gehecht aan zijn eigen gewoontes.  Vermakelijk.



zondag 12 november 2017

Paulette Jiles || News of the World

Superorigineel is News of the World bepaald niet. Jiles is niet de eerste die een roman heeft geschreven over de bijzondere relatie die zich ontwikkelt tussen een volwassene en een kind. Op weg naar een verre bestemming met ontberingen en gevaren in het vooruitzicht. Jiles is er wel in geslaagd mij in ieder geval in de ban te brengen van Captain Kidd, een veteraan uit de Burgeroorlog, en Johanna, op haar zesde gevangen genomen door Kiowa’s.

Johanna is door de Kiowa’s teruggebracht, omdat deze in de gaten hebben gekregen dat een blanke gevangene hen niet helpt in het verkrijgen van grond en spullen van de Amerikaanse regering. Johanna heeft dus eerst haar biologische ouders verloren en moet nu afscheid nemen van haar Kiowa-moeder. Kidd zal haar tegen betaling terugbrengen naar haar oom en tante. Een lange gevaarlijke reis door Texas waar de Burgeroorlog nog na-ijlt. Zonder al te nadrukkelijk te worden, laat Jiles door kleine dingen zien hoe het dagelijks leven nog jaren en jaren beïnvloed wordt door oorlog en de periode van bandeloosheid die daarna uitbreekt.

Het spreekt voor zich dat Kidd en Johanna vele gevaren doorstaan en steeds nader tot elkaar groeien. Jiles verrast door van tijd tot tijd onverwacht het perspectief van Johanna in de groep te gooien, behoorlijk beïnvloed door de zes jaar die ze doorgebracht heeft op de prairie maar wel zeer creatief. Op haar dubbelgebruik van dollarcenten zou ik in ieder geval niet zo snel gekomen zijn.

Kidd realiseert zich al snel dat Johanna nooit meer helemaal zal wennen aan de Westerse wereld, daarvoor heeft het leven op de prairie haar teveel beïnvloedt. Ze houdt van het zwervende leven, ze vindt het niet meer dan normaal dat je zuinig omgaat met grondstoffen, ze heeft weinig besef van mijn en dijn. Deze terechte zorg van Kidd voegt een wrang laagje toe aan de roman en voorkomt dat deze te zoetsappig wordt.

Het beroep van Kidd voegt ook een laagje toe aan de roman, in ieder geval voor mij. De voormalige drukker is door de oorlog alles kwijtgeraakt en trekt nu door Texas. In de dorpen waar hij komt leest hij de krant voor. Mensen betalen om naar hem te luisteren, hij kiest per dorp het nieuws dat hij voorleest. Een beroep dat wij ons in deze tijd echt niet meer kunnen voorstellen. Een beroep dat je ook doet beseffen dat de wijze waarop slechts een kleine 1,5 eeuw de wereld beleefd werd totaal maar dan ook totaal gewijzigd is.

Ook zonder het einde te onthullen kan de goede lezer dit wel invullen. Kidd en Johanna hebben elkaar gezocht en gevonden. Haar jaren bij de Kiowa’s zorgen ervoor dat ze nooit zal voldoen aan de eisen die de ‘beschaafde’ wereld aan haar stelt. Hen wacht een best wel mooie toekomst maar steeds met dat wrange randje. Dat is het knappe aan News of the World en Jiles: zij voorkomt steeds dat haar roman net te zoetsappig wordt. News of the World is geen meesterwerk maar zeker de moeite waard.


zondag 5 november 2017

Eowyn Ivey || The Bright Edge of the World

Ik moet iets bekennen: één van de redenen dat ik al lezende beelden van Alaska zo goed voor ogen had, is dat ik één van de vele kijkers van Alaskan Bush People ben. Het feit dat mensen ergens gaan wonen op zoek naar ontberingen ontgaat mij ten ene male, ik kijk er echter graag naar. Dat de plek waar zij wonen, Alaska, waanzinnig mooi is, helpt natuurlijk ook mee.

The Bright Edge heeft meerdere verhaallijnen: Officier Alan Forrester gaat in de 19e eeuw op zoek naar de oorsprong van de rivier Wolverine, zijn echtgenote Sophie die zich in de tussentijd ontwikkelt tot een begenadigd fotografe én de correspondentie tussen ver familielid Walter en de curator van het museum in Alpine, Joshua. En door dit alles loopt als een rode draad het woeste landschap van Alaska en het bijgeloof van de oorspronkelijke bewoners.

In haar roman verweeft Ivey deze verhaallijnen tot één geheel. Sophie die thuis wacht op nieuws van haar echtgenoot en ondertussen te maken krijgt met de nodige vooroordelen (een vrouw die fotografeert en haar eigen foto’s ontwikkelt? Het moet niet gekker worden). Alan die worstelt met het onherbergzame landschap, honger en ziekte op zoek naar een nieuwe route, zoals hij zich heel goed bewust is, het begin van de kolonisatie van dat deel van Alaska. En, niet onbelangrijk de introductie van ziektes en drank onder de oorspronkelijke bewoners. Joshua en Walter ontwikkelen al schrijvende hun eigen beelden over wat zich afspeelde in het verleden maar laten ook steeds meer los over hun eigen levens.

De structuur van de roman speelt een belangrijke rol. Deze is namelijk voor een belangrijk deel samengesteld uit de dagboeken van Alan en Sophie en de briefwisseling tussen Joshua en Walter. De nadruk ligt minder op de vraag ‘gaan Alan en zijn mannen het redden?’, omdat door de briefwisseling al duidelijk is dat Walter’s oudoom succesvol teruggekeerd is. De relatie tussen de drie soldaten, hum omgeving en de mensen die ze tegenkomen. Uit de dagboeken blijkt bovendien dat Alan zaken verzwegen heeft voor de legerleiding: de mysterieuze shaman, de ‘ganzenvrouwen’, de vondst van een pasgeborene die het kind lijkt te zijn van een boom. Zaken die Joshua en Walter zouden kunnen verklaren uit honger en ziekte, maar waarvan zij beide voelen dat er meer is dan alleen die nuchtere verklaring.

Ivey heeft een vlot geschreven roman opgeleverd die op knappe wijze de verhaallijnen verweeft. Haar liefde voor Alaska, het prachtige edoch onherbergzame land met (in de zomerperiode) overweldigend licht waar zij is opgegroeid, klinkt door alles heen. Het verwijt dat de zoektochten naar de rijkdommen van haar land ten koste zijn gegaan van de mensen die er woonden is subtiel maar onmiskenbaar.



zondag 29 oktober 2017

Jami Attenberg || All Grown Up

Op de kaft van All Grown Up staan lovende recensies die je doen geloven dat je een boek gaat lezen over een onafhankelijke vrouw die ervoor kiest alleen te leven: ‘One of the smartest and truest novels I’ve read about being a single woman’, ‘a determinedly indepedent woman’, ‘Jami Attenberg writes what it is to be a single, sexual and childfree by choice’, ‘the single girl not as object to be fixed’. Wat een teleurstelling wanneer al vrij snelt blijkt dat deze vrouw vooral getraumatiseerd en gekwetst is en de roman juist gaat over de zoektocht van Andrea naar de ‘fix’.

All Grown Up valt in de categorie Amerikaanse romans over personen die vooral bezig zijn met zichzelf en zwaar ontevreden zijn over hun leven. Andrea had graag schilder willen worden, ze is beland in een baantje waarover ze bij voortduring benadrukt dat ze het alleen maar heeft om geld te verdienen. Ze kiest ervoor om alleen te leven maar haar beschrijving van haar jeugd maakt duidelijk dat het ongelukkige huwelijk van haar ouders een belangrijke rol speelt in deze keuze. Dat ze wellicht niet doorzet met schilderen omdat haar vader een gemankeerde musicus is die sterft aan een overdosis lijkt na het lezen van de roman ook redelijk voor de hand liggend.

Omdat dit een Amerikaanse roman is met een hoog ‘feel good’ gehalte komt Andrea tegen het einde natuurlijk tot inkeer. Na zich jaren te hebben afgesloten voor de ziekte van haar jonge nichtje, sluit ze zich op haar sterfbed eindelijk aan bij haar moeder, broer en schoonzus.

Ik ben een single vrouw en ik voel me zo ongeveer beledigd dat Andrea wordt gezien als sterk, onafhankelijk en zelfstandig. Betekent dit dat voor de buitenwereld single vrouwen wel een steekje los moeten hebben omdat ze anders gewoon een gezinnetje gehad hadden? Ik ben blij dat ik in het dagelijkse leven heel wat sterke onafhankelijke singles ken die een leuk leven leiden en wier keuzes niet bepaald zijn door zware jeugdtrauma’s. Ik kan me zelfs voorstellen dat over hen leukere en betere boeken te schrijven zijn dan over de sneue Andrea (sorry Andrea, jij kunt er ook niets aan doen dat Jami Attenberg zo’n zielig typetje van je heeft gemaakt).

Is All Grown Up daarmee een slecht boek? Misschien niet. Ik vermoed dat ik de roman best wel gewaardeerd had indien ik niet misleid was door al die lovende dames op de kaft. Je kunt je afvragen wat dat zegt over de quotes op de kaften van romans en over de personen die ze geven. Zouden ze dit boek uberhaupt wel gelezen hebben?



zondag 22 oktober 2017

Tracy Chevalier || New Boy

New Boy is één van de herschrijvingen van Shakespeare die de afgelopen jaren gepubliceerd zijn. Sommige verrassen, anderen stellen teleur. New Boy valt in die laatste categorie. Niet eens zozeer omdat de roman slecht geschreven is, maar omdat het verhaal in de nieuwe context zo onaannemelijk is.

Chevalier heeft Othello verplaatst naar de jaren zeventig in blank Washington. Daar arriveert een Ghanese knul, Osei voor het eerst op het schoolplein. Er blijkt sprake van een ogenblikkelijke klik met één van de meisjes in de klas, Dee. Liefde op het eerste gezicht. Tot nu toe niets aan de hand. Ik wil zelfs accepteren dat de pestkop en intrigant van de klas, Ian, zijn uiterste best gaat doen om de liefde tussen Osei en Dee te saboteren en de eerste het leven totaal onmogelijk te maken. Wat er bij mij totaal niet ingaat, is dat dit allemaal lukt in één enkele schooldag.

Tussen het moment waarop Osei en Dee elkaar voor het eerst aankijken en het moment waarop de furieuze Osei zich van (te) grote hoogte op het schoolplein laat vallen, zitten slechts een uurtje of zes. In die luttele zes uren bewerkstelligt Ian dat Osei gaat twijfelen aan Dee, dat hij razend jaloers wordt en dat hij voor het eerst in zijn leven tomeloze woede ervaart. Ondertussen legt Chevalier natuurlijk wel uit dat het voor een jongeman van Ghanese afkomst bepaald niet makkelijk is om een plek te vinden op het schoolplein of de maatschappij. Osei’s buitensporige woede lijkt vooral veroorzaakt door de reeks aan eerdere vernederingen die hij heeft ondergaan; omdat hij Dee echt leuk vindt is het stoken van Ian de spreekwoordelijke laatste druppel.

Wat Othello sterk maakte, was dat Shakespeare duidelijk liet zien dat er een opbouw was. Tussen het moment waarop Iago de kiem van jaloezie bij Othello plantte zat wel iets meer dan een halve dag (of ik moet Othello dringend herlezen omdat ik blijkbaar iets gemist heb). In Shakespeare versterkten het karakter van Othello, mateloos jaloers, en zijn ingewikkelde positie op het hof elkaar. Dat versterkende element ontbreekt in New Boy.

Het gebrek aan opbouw valt niet alleen te verklaren door te wijzen op de eerdere vernederingen of de explosieve belevingswereld van pubers. Dat Ian haast heeft om zijn positie op het schoolplein niet in gevaar te brengen geloof ik wel. Dat de situatie in enkele uren dermate uit de hand loopt niet.



maandag 16 oktober 2017

Man Booker Prize 2017 || Mijn favoriet




Om heel eerlijk te zijn, ik had dit jaar geen overduidelijke favoriet. Geen enkele roman sprong er wat mij betreft in positieve (overigens ook niet in negatieve) zin uit. In voorgaande jaren zaten er romans tussen die ik met een diepe zucht van voldoening dichtsloeg of met groeiende tegenzin las, dit jaar bleef ik bij wat lauw over de gehele shortlist. Auster en Saunders verveelden me met teveel feitjes, Frydlund en Mozley kwamen dichtbij maar slaagden er niet in wat mankementjes weg te werken, Hamid strandde op een bepaald moment in verslaglegging en Smith verwerkte haar frustratie over de huidige maatschappij (lees: Brexit) te geforceerd. Toch is zij wat mij betreft degene die de prijs dinsdag (eindelijk) mag ontvangen.

Autumn kent twee elementen die de roman wat mij betreft onderscheiden van de competitie: in de eerste plaats de lef van Smith om poëtische, af en toe bijna psychedelische teksten aan haar roman toe te voegen. Smith laat weer zien dat zij niet maalt om traditionele vormen en structuren. Daarnaast maakt haar roman me nieuwsgierig naar het vervolg waarvan we natuurlijk weten dat het eraan komt. Wat gaan Winter, Spring en Summer toevoegen, gaat ze ons opnieuw verrassen en zo ja, hoe? Ik hoop dat Ali Smith, op 17 oktober de Man Booker Prize in ontvangst mag nemen. Niet persé voor deze roman maar omdat zij als geen ander vorm vernieuwt en ter discussie stelt wat een roman nu eigenlijk is. Ik ga voor haar duimen.



zondag 15 oktober 2017

Mohsin Hamid || Exit West



Man Booker Prize Shortlist 2017

In Exit West ontmoeten werkelijkheid en droom elkaar. De werkelijkheid is de wereld waarin oorlog en geweld mensen op zoek doen gaan naar een nieuw thuis, de droom de mogelijkheid die wormgaten bieden om door een deur naar een andere plek op de wereld te stappen.

Hoofdpersonen Nadia en Saeed maken gebruik van zo’n deur om aan de burgeroorlog in hun stad te ontsnappen. Waar eerst – mede door de namen van de hoofdpersonen - de indruk wordt gewekt, dat Hamid verwijst naar een huidig conflict blijkt later in Exit West dat de lezer geacht wordt te denken aan een universeel conflict. Nadia en Saeed zijn het symbool voor vluchtelingen alom. Nadat zij door de deur gestapt zijn, ondergaan zij het lot van de gemiddelde vluchteling.

Wat de vluchtelingenproblematiek in Exit West anders maakt, is dat door de deuren de problematiek zich over de hele wereld verspreid. Het zijn niet alleen de toevallig dichtbij gelegen landen die er de meeste hinder van ondervinden. Zo stappen Nadia en Saaed via deuren naar Mykonos, Londen en Californië. De deuren veroorzaken een mondiale volksverhuizing die effect heeft op de gehele wereldmaatschappij. De deuren bieden ontsnapping aan geweld maar ook aan dagelijkse sleur, wereldbewoners leren ermee omgaan dat er zomaar iemand uit een ander land of werelddeel letterlijk hun woonkamer kan binnenstappen.

Ook op Nadia en Saeed, twee jonge geliefden, hebben de deuren effect. Hun vertrek uit hun geboortestad, hun omzwervingen, hun pogingen tot integratie wordt door hen anders verwerkt. Hamid laat door hen zien dat er geen één vluchteling is, geen één perfecte oplossing. Hamid beschrijft de liefdesrelatie op een inlevende en tegelijkertijd afstandelijke manier. Diezelfde schrijfwijze past hij ook toe op de beschrijving van het geweld waarmee Nadia en Saeed in toenemende mate geconfronteerd worden. Schijnbaar achteloze zinnen over iets dat wij dagelijks zien of gebruiken duiden op doordringende wijze het geweld van het conflict.

Ik was – zeker in het eerste deel van de roman – onder de indruk van de bijna achteloze wijze waarop Hamid de effecten van een gewelddadig conflict duidt. Ik vond het jammer dat deze schrijfstijl ergens halverwege de roman verwordt tot verslag leggen. De roman verliest dan gaandeweg aan energie en verandert bijna in een verslag. Pas tegen het einde hervindt Hamid zich. De combinatie van twee herkenbare hoofdpersonen met wie jij je kunt vereenzelvigen, de vondst van de deuren en de trefzekere schrijfstijl maken een bijzonder boek van Exit West, maar wel een bijzonder boek met wat mankementen.




zondag 8 oktober 2017

Fiona Mozley || Elmet



Man Booker Prize shortlist 2017

In Elmet draait het niet zozeer om de actie als wel om de wereld die Mozley beschrijft: een gebied waar achterstand en armoede vroeg-middeleeuwse toestanden doen terugkomen. Een aantal rijke mannen hebben de macht, zij maken de minder-begenadigden onder hen tot 21e eeuwse horigen.

Elmet draait om een gezin dat leeft aan de rand van die samenleving. De twee kinderen Cathy en Daniel krijgen les van een buurvrouw en leren te leven van de natuur, vader John heeft zichzelf benoemd tot rentmeester van het stuk bos waar hij met zijn kinderen (illegaal) is neergestreken, hij verdient de kost met (wederom illegale) vuistgevechten, de mensen om hem heen respecteren zijn kracht en zijn tegelijkertijd bang voor hem. Moeder is spoorloos verdwenen, wat over haar gezegd wordt doet vermoeden dat ze zelfmoord heeft gepleegd of een overdosis genomen.

De eigenaar van het stuk bos, Price, accepteert niet zomaar dat het gezin daar bivakkeert. Hij stemt er alleen mee in indien John voor hem komt werken, wat feitelijk neerkomt op bedreigen en mishandelen van huurders met een betalingsachterstand. Hoewel John in het verleden dit voor Price gedaan heeft, weigert hij. Hij vindt dat hij recht heeft op de grond waar hij nu woont, die ooit bezit was van zijn echtgenote. Zij heeft het verkocht aan Price toen ze in geldnood zat.

Price vergaart geld door handig in te spelen op de koop en verkoop van grond en huizen, zijn macht in de omgeving neemt daardoor toe. Hij bindt mensen aan zich door schulden en schroomt geweld niet. Zijn positie wordt langzaam maar zeker onaantastbaar. John brengt daar verandering in met zijn weigering. Wat volgt is gruwelijk en uitermate gewelddadig.

Ik vermoed dat Mozley haar roman niet voor niets heeft vernoemd naar een oud Keltisch koninkrijk. Elmet laat een hang zien naar nostalgie, naar tijden toen mensen nog voor elkaar opkwamen. Elmet laat tegelijkertijd zien dat in de goede oude tijd macht en geweld het leven bepaalde, en dat in gebieden met achterstand en armoede die situatie weer bestaat. Mozley laat ook zien dat er een groep mensen is die er al vanuit gaat dat hun positie in het leven bepaalt hoe er tegen hen aangekeken wordt. John en Cathy nemen bijvoorbaat  aan, dat mensen hen op een negatieve manier beoordelen en handelen daarnaar, Daniel daarentegen staat open om te leren; hij luistert, wikt en weegt en gaat ervanuit dat anderen willen horen wat hij te zeggen heeft. Zijn vader en zus brengen zichzelf en hem door hun vooringenomenheid in gevaar.

Mozley combineert prachtige beschrijvingen van de natuur, van momenten in het leven van het gezin met nuchter beschreven geweld en mishandeling. Elmet is desondanks eerder onnadrukkelijk dan recht voor zijn raap. Aan het einde van de roman overheerst een bijna mystieke hoop dat alles weer goed komt.



zondag 1 oktober 2017

Emily Fridlund || History of Wolves



Shortlist Man Booker 2017

Ik verklap iets over de inhoud

Ik merkte dat het me moeite kostte om deze blog te schrijven, omdat ik zo graag positief wilde zijn, deze roman is tenslotte genomineerd voor de Man Booker Prize , maar tegelijkertijd in mijn oordeel niet verder kwam dan ‘aardige roman, schrijver met potentie maar zeker geen meesterwerk. Daarvoor probeert Fridlund in het aantal pagina’s dat ze gebruikt teveel aan elkaar te knopen. Drie verhaallijnen blijkt gewoon teveel. Zeker omdat ze tegen het einde van de roman de hoofdpersoon twee vragen laat stellen die de kern van de roman vormen: wat is het verschil tussen wat je denkt en wat je uiteindelijk doet én wat is het verschil tussen wat je wil geloven en wat je doet?

Hoofdpersoon Madeline is een eenling; karakter en opvoeding hebben ervoor gezorgd dat zij voortdurend op een afstand blijft. Ze heeft nauwelijks vrienden en staat weinig mensen toe om nabij te komen. Ze behoort niet tot de populairste meisjes van de klas, ze lijkt er niet echt onder te lijden.
Wanneer ze een jaar of 14-15 is beïnvloeden twee gebeurtenissen haar leven: een docent wordt door een leerlinge beschuldigd van seksueel misbruik én de dood van haar buurjongetje. De moeizame relatie met haar hippie-ouders loopt overal doorheen.

Fridlund vertelt het verhaal niet vanuit het perspectief van een 14-15 jarige maar laat Madeline op latere leeftijd terugkijken op de gebeurtenissen, zichzelf en de mensen die het betrof. De afstandelijkheid die Madeline van nature heeft – ook op latere leeftijd is ze een eenling -, wordt versterkt door het verhaal van de puber te laten vertellen door de volwassene met meer inzicht, meer ervaring. De hoge mate van rede benadeelt de grote impact van Madeline's eenzaamheid op haar leven.

Fridlund verbindt het seksueel misbruik van haar klasgenote met het overlijden door religieus-georiënteerde lichamelijke verwaarlozing van haar 4-jarige buurjongetje. In eerste instantie blijkt er geen verband tussen de twee verhaallijnen, pas tegen het einde van de roman laat Fridlund Madeline de uitspraak doen over het verschil tussen denken, doen en geloven. Beide verhaallijnen zijn exponenten van die uitspraak.  Het probleem dat ik heb met de twee verhaallijnen is dat ik met name de handelingen van Madeline om haar klasgenote te steunen te weinig aannemelijk vindt. Dat zij - als pubertje - niet kan opboksen tegen de ouders van Paul, juist, volledig logisch en passend. De wijze waarop ze haar klasgenote probeert te helpen, bevreemdt. Haar gedrag is gewoon te volwassen en wordt wellicht teveel gekleurd door de volwassen verteller; of - en dat kan natuurlijk ook - ik snap echt niets van pubers.

Fridlund schrijft mooi, ze formuleert prachtig, ze heeft haar verhaal knap gestructureerd. De in mijn ogen te gezochte koppeling tussen de twee verhaallijnen maakt wat mij betreft dat een History of Wolves te gekunsteld en daardoor te weinig overtuigend wordt. Dat Madeline altijd op afstand blijft en nooit een knuffelbare puber wordt, helpt niet echt. Juist haar eenzaamheid had het verhaal kunnen versterken, dat is helaas niet gelukt.




vrijdag 15 september 2017

Paul Auster || 4321




Shortlist 2017

In 4321 geeft Auster vier varianten op het leven van Archibald Ferguson, nazaat van een Joods-Russische immigrant die opgroeit in New York en haar voorsteden in de jaren 50 en 60 van de 20e eeuw. In de vier varianten laat Auster zien hoe een speling van het lot het leven van iemand kan beïnvloeden. Waar de geschiedenis van Amerika zich voltrekt zoals wij deze kennen, verandert het leven van Archie door factoren in zijn persoonlijke leven.

De veranderingen in het leven van Archie zijn groot voor hem, niet persé voor zijn lezer. Die wordt geconfronteerd met vier verhaallijnen die afwijken maar waarin een groot aantal elementen gelijk gebleven is. Dus is het steeds even opletten in welke verhaallijn de ouders van Archie scheiden en in welke niet, in welke verhaallijn Archie nu wel een relatie krijgt met zijn stiefnicht en in welke niet. Juist het subtiele detail maakt duidelijk dat de speling van het noodlot levens beïnvloedt maar niet altijd op opzienbarende wijze. En kabbelen die vier verhaallijnen zo’n 850 pagina’s rustig door.

Archie loopt in zijn jonge leven (de roman eindigt wanneer hij begin twintig is) tegen de dingen aan waar elke gemiddelde opgroeiende knul tegenaan loopt. Verwacht geen spektakel in deze roman, Auster beschrijft het dagelijkse leven in Amerika (maar dan vier keer). Om Archie heen verandert de wereld wel drastisch. Die veranderende wereld met politieke moorden, rassenonrusten, gewelddadig neergeslagen studentenprotesten wordt door Auster tot in detail beschreven. Het laat bovendien zien dat een toevallige ontmoeting, een voorval kan leiden tot een persoonlijke keuze om al dan niet actief betrokken te worden in deze veranderende, roerige wereld.

De gedachte achter 4321 is interessant, de uitwerking is wat mij betreft wat minder geslaagd. Ik houd nu eenmaal niet van romans waarin geschiedenis tot op hoog detailniveau uit de doeken gedaan wordt, dit in de wetenschap dat er veel lezers zijn die dit juist wel waarderen. Omdat Archie geen opzienbarend leven leidt, komen in elke variant dezelfde alledaagse zaken terug. Zeker wanneer Archie nog jong is, niet altijd even interessant. Pas op het moment dat Archie ouder wordt, voor belangrijke beslissingen over zijn leven staat en bewuster door dat leven gaat, ontstijgt de roman het kabbelende karakter. Dan slaat ook Auster’s schrijftalent optimaal toe: zinsconstructies, woordkeuze, metaforen, ze laten allemaal zien hoe een groot schrijver taal gebruikt om (filosofische) gedachten van een twijfelende jongeman te verwoorden.

Ik heb zo mijn twijfels over deze Auster. 805 pagina’s die mij niet van begin tot einde boeien zorgen voor een arbeidsintensieve leesexercitie, ik kan me zo maar voorstellen dat wat snoeiwerk, zeker in de hoofdstukken over de jonge Archie’s, had bijgedragen aan mijn leesgenot.



zondag 3 september 2017

Ali Smith || Autumn


Man Booker Long List 2017

Laat ik vooropstellen dat Ali Smith als geen andere weet te betoveren met taal en beelden, Autumn kent daarvan weer vele schone voorbeelden. Ik moet echter toegeven dat ik niet geheel weet wat ik nu met Autumn aan moet. Ik geloof dat ik begrijp waar het boek over gaat, maar heel zeker weet ik het niet.

In Autumn neemt Smith ons mee langs meerdere verhaallijnen die allemaal op de een of andere manier aan elkaar gekoppeld zijn. In de eerste plaats de dromen die 101-jarige Daniel Gluck heeft terwijl hij in een coma ligt. Magisch-realistisch met elementen uit de herkenbare Britse geschiedenis. Tenminste voor hen die nog een beeld hebben bij de jaren 60 met de koude oorlog aan de ene kant en het hippietijdperk aan de andere kan, en die zich vaag kunnen herinneren dat er iets was met ene Christine Keeler en de geheime dienst. Ik kan me zomaar voorstellen dat voor hen die niet weten welk schandaal veroorzaakt werd door Keeler de passages geen tweede laag toevoegen.

De tweede verhaallijn betreft Elizabeth Demand, het vroegere buurmeisje van Gluck. Zij bezoekt hem elke dag, leest hem voor en denkt terug aan de tijd dat zij als jong meisje hele gesprekken met hem voerde. Haar liefde voor een inmiddels vergeten schilder Pauline Boty, jong gestorven, uit de Beatnik-periode is daar ontstaan. De zoektocht naar informatie over Boty krijgt steeds meer het karakter van een zoektocht naar Demands eigen leven.

De derde verhaallijn is, vermoed ik, Groot Brittannië na de Brexit.  Smith geeft voorbeelden van bureaucratie, van achterdocht jegens mensen die afwijken van de norm die duidelijk maken dat zij het graag anders had gezien. Buurman Gluck, van Duits-Joodse afkomst, ooit gevlucht naar het Verenigd Koninkrijk laat zien waarom het land zich niet zou moeten afsluiten van de rest van de wereld.

Op een of andere manier komen de verhaallijnen niet lekker bij elkaar. Met name de geforceerd aandoende hoofdstukken over de moeizame aanvraag van een paspoort, de mysterieuze hekken die opeens langs de kust verrijzen, lijken er met de haren bijgesleept. De twee werelden van Elizabeth en Gluck vloeien steeds mooier in elkaar over, de realiteit schuurt. Het zou kunnen dat dit juist de bedoeling was van Smith, dan nog kan ik me voorstellen dat iemand met het schrijftalent van Smith die realiteit anders had kunnen laten schuren.

Autumn bevat wonderbaarlijk mooi geschreven proza, de vriendschap tussen Elizabeth en Gluck komt prachtig uit de verf, de verwijzingen via Keeler en Boty naar een tijd waarin de koude oorlog het land wantrouwig maakte werken. Dat had wellicht voldoende boodschap kunnen zijn aan haar landgenoten. Ik houd gemengde gevoelens over aan Autumn, misschien dat ik de roman over een tijdje nog eens moet lezen om te zien of ik dan wel helemaal snap wat Smith beoogt.



dinsdag 29 augustus 2017

Elizabeth Jane Howard || The Light Years

Indien je flauw zou willen zijn, dan zou je kunnen zeggen dat The Light Years weer zo’n typisch britse roman is over zo’n typisch Britse ‘upper class family’ die niet in de gaten heeft hoe goed zij het heeft. Dan zou je Elizabeth Jane Howard echter ongelooflijk tekort doen. The Light Years betovert door de wijze waarop zij speelt met familieverhoudingen, met onorthodoxe zaken en met de familie, aanverwanten en vrienden van de Cazalets. Nog afgezien van het feit dat Howard prachtig formuleert.

De familie Cazalet is een traditionele familie maar wel eentje die niet immuun is gebleken voor de wereld om haar heen. Zonen zijn gewond geraakt in de Eerste Wereldoorlog, schoondochters en hun baby's overlijden in het kraambed, een kleindochter is het slachtoffer van incest, een schoondochter wordt het slachtoffer van een ‘date rape', de enige dochter woont thuis en zorgt voor haar ouders terwijl zij eigenlijk het liefst met haar vriendin zou willen samenwonen. Verwacht geen grote woorden van Howard over dit soort zaken, zij houdt het klein en menselijk. Howard schrijft met compassie over ouders, kinderen, kleinkinderen, hun aanverwanten en vrienden.

Howard wisselt regelmatig van perspectief waardoor elke Cazalet in het boek wel een keer het onderwerp is, zelfs de niet al te jonge kinderen. Door die wisseling van perspectief ontstaat een beeld van een grote, bedrijvige familie waarin iedereen zijn of haar eigen plek heeft (en daar moeilijk aan ontsnapt) maar ook van een familie die dermate aan conventies vastzit dat deze te vaak de prioriteit krijgen boven emoties. Dus zullen de schoondochters niet doorvragen wanneer hun zonen hints geven dat hun leven op de kostschool zwaar is, komt het in geen enkel hoofd op dat de goede vriendin van hun dochter / zus meer is dan dat en is het bepaald niet bespreekbaar dat de dochters, ondanks gebleken intelligentie, recht hebben op meer dan een huislerares. Howard legt genadeloos bloot dat de begenadigde schrijfster en actrice in spe door de familie gedwongen zullen worden tot een leven als huismoeder.

The Light Years beschrijft een typisch Britse familie met geld maar laat onverbiddelijk zien waar conventies, familieverhoudingen en de ‘stiff upper lip’ leiden tot lijden. De Cazalets lijken een sprookjesachtig leven te leiden, Howard ondersteunt dat met beschrijvingen van het lommerrijke Britse platteland en de lome zomers. Het contrast met wat er onderhuids gebeurt wordt er des te groter door. Ik verheug mij op nog meer delen over de Cazalets, ik hoop dat de Tweede Wereldoorlog met al haar gruwelen voor sommige Cazalets de ontsnapping uit conventie zal blijken te zijn.


vrijdag 18 augustus 2017

Sebastian Barry || Days Without End



Normaliter zou ik niet echt gelukkig geworden zijn van Days Without End. Een boek met een grote hoeveelheid veldslagen is niet echt mijn pakkie-an. Toch heb ik voor het grootste deel genoten van Barry’s roman; ergens tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog had ik het wel gehad met de veldslagen maar toen bleken ze zo goed als voorbij. Ik was onder de indruk van Days Without End om drie redenen: het meer dan prachtige taalgebruik van Barry, de onontkoombare conclusie dat geweld niet klopt en de hoofdpersoon Thomas McNulty.

Om met het eerste te beginnen. Barry schrijft wondermooi. Zijn beschrijvingen van veldslagen zijn in hun gruwelijkheid tegelijkertijd van een onovertroffen poëtische schoonheid. De hele roman is één aaneenschakeling van prachtige beeldende metaforen, van ingenieus geconstrueerde zinnen. Ik merkte als vanzelf dat ik langzaam ging lezen, omdat ik wilde genieten van Barry’s bijna dichterlijke schrijfstijl. Ik heb de 250 pagina’s zo lang mogelijk gerekt.

Barry beschrijft veldslagen en ware slachtpartijen. Omdat pragmaticus Thomas steeds vaker de waarom-vraag stelt en tot de conclusie komt dat het eigenlijk allemaal zinloos is, is Days Without End in feite één grote aanklacht tegen geweld: tegen de Indianen, hun buffels, landgenoten, individuen.

En dan Thomas. De roman start wanneer hij piepjong is en zijn beste vriend John Cole ontmoet. Samen treden ze op in saloons, gaan ze in het leger om te vechten. Eerst tegen de indianen die langzaam maar zeker door kolonisten van huis en haard worden verdreven, daarna in de Amerikaanse Burgeroorlog. Thomas, van Ierse afkomst en zonder noemenswaardige opleiding, is aan de ene kant zeer pragmatisch (de kolonel zegt dat ik op die Zuiderlingen moet schieten, dus dat doe ik dan maar) en tegelijkertijd filosofisch. Tijdens de veldslagen groeit langzaam maar onoverkomelijk de vraag ‘waarom doen wij dit? Wat is nut en noodzaak van al dit bloedvergieten?’. Zo accepteert Thomas ook zeer pragmatisch dat hij maar beter niet kan vertellen dat John en hij geliefden zijn, maar vindt hij het niet meer dan normaal dat hij van een man houdt en eigenlijk liever vrouwenkleren draagt. Zijn liefde voor John is diep, hij kan zich een leven zonder hem niet voorstellen.

Aan het einde van de roman zat ik aan mijn NS-stoel gekluisterd. Pragmatisme en liefde komen samen in een bloedstollend einde, waarin Thomas gescheiden dreigt te worden van zijn geliefden. Lees de roman vooral zelf om te weten te komen of ik Days Without End opgelucht of diepbedroefd neersloeg. Voor nu is het genoeg om te weten dat ik onder de indruk was van deze prachtig geschreven roman.



maandag 14 augustus 2017

George Saunders || Lincoln in the Bardo


Man Booker Longlist 2017

Lincoln in the Bardo is bepaald geen standaardroman, daarvoor wijkt de vorm teveel af van wat we gewend zijn. Een deel van de roman is namelijk opgebouwd uit citaten uit brieven, biografieën, krantenartikelen ed over Abraham Lincoln, een ander deel bestaat uit opmerkingen, reacties, kreten, uitleg, aanmoedigingen ed van een groep doden op een begraafplaats. Zij geloven heilig dat ze slechts ziek zijn en hopen nog steeds op genezing, en daarmee vereniging met hun geliefden. De komst van jonge Willie Lincoln, overleden aan een zware longontsteking met complicaties, verandert de situatie.

Een jong iemand wordt geacht meteen door te gaan naar de hemel, dralen zij, dan worden ze opgeslokt door de vegetatie. Een bezoek van Lincoln aan de begraafplaats maakt dat Willie weigert naar de hemel te gaan. Dat levert een roman op met twee sporen: veel feitjes over Lincoln en een verrassende inkijk in het leven na de dood.

Om met het eerste te beginnen: hoewel af en toe best wel interessant, begon de opsomming van (zogenaamde?) quotes over Lincoln op een zeker moment te vervelen, het werd tot een trucje. Ik snap de keuze van de auteur, maar het stijlelementen werkt niet eeuwig. Het werd een beetje saai.

De opmerkingen, aanmoedigingen en onthullingen werken wel, zeker wanneer ze van informatieve feiten over de levens van de weigerachtige doden gaan naar inkijkjes in hun overtuigingen, hun angsten. Het wordt steeds duidelijker waarom ze weigeren te accepteren dat ze dood zijn. De mooiste scenes zijn dan ook die waarin ze in hun pogingen om Willie te helpen geconfronteerd worden met hun eigen sterfelijkheid en hun eigen aarzeling om te accepteren dat ze zijn gestorven.

Lincoln in the Bardo is een interessante roman die half-half overtuigt. Ik zou zeggen neem alle Lincoln-feitjes tot je (er zitten echt wel heel interessante tussen) maar concentreer je vooral op de prachtige ontboezemingen van de de doden. Zij maken Lincoln in the Bardo tot een prachtig verhaal over verdriet en weigeren je lot te ondergaan.


zondag 6 augustus 2017

Angela Flournoy || The Turner House


Het gaat natuurlijk om de mensen in het huis van de familie Turner, een grote familie met dertien kinderen in Detroit. Die kinderen zijn inmiddels uitgevlogen en wonen al lang niet meer thuis, moeder Turner heeft haar intrek genomen bij oudste zoon in verband met ziekte. De vraag 'wat gaan we doen met het huis?'  combineert Flournoy behendig met een crisis bij oudste zoon en jongste dochter en de algehele malaise in Detroit.

Het huis dat ooit in een prima buurt stond (weliswaar met de nadruk op afro-amerikaanse bewoners) staat met dank aan de bankencrisis financieel onderwater in een verlopen buurt met een hoog gehalte aan criminaliteit en druggebruik. De trots van de oorspronkelijke huiseigenaren die ooit uit het diepe zuiden van Amerika naar Detroit trokken op zoek naar een baan – en daar ook in slaagden – is ver te zoeken. Het huis van de familie Turner staat daarmee synoniem voor het verval van grote steden met traditionele industrie.

Flournoy concentreert haar verhaal rond drie kinderen en de start van de relatie tussen hun ouders. Ze laat zo zien hoe afro-amerikanen zich een plek veroveren in de maatschappij, de een succesvoller dan de ander. De problemen die ze ondervinden hebben gedeeltelijk te maken met huidskleur en afkomst, gedeeltelijk met karakter. De oudste is een perfectionist die vindt dat alle jongere broers en zussen naar hem moeten luisteren, jongste zus blijkt verslavingsgevoelig, haar oudere broer een opportunist. Flournoy laat vooral mooi zien hoe elk kind zijn of haar rol in het gezin speelt zonder dit echt in de gaten te hebben. En hoe zij soms in reactie op hun familieleden beslissingen nemen waar ze later hartgrondig spijt van krijgen.

The Turner House wordt nergens echt scherp of hard. De roman deed mij sterk denken aan zo'n typische Amerikaanse serie over een gezin. Ups en downs passeren de revue maar altijd een beetje soft-focus. Zo'n serie waar je in lekker makkelijke kleding voorzien van een warme kop thee weggedoken onder een warm dekentje op de bank naar kijkt en bij jezelf denkt 'he lekker'. Niets mis mee hoor! Ik heb de roman juist daardoor met veel plezier gelezen.



zondag 30 juli 2017

Charlotte Wood || The Natural Way of Things

Om nu te zeggen dat Charlotte Wood niet kan schrijven, nou nee. Om nu te zeggen dat ik niet af en toe gegrepen werd door haar beschrijvingen van de ontberingen die haar hoofdpersonen moeten ondergaan, nou nee. Om nu te zeggen dat de opbouw van de roman niet deugde, nou nee. Ik snap gewoon niet waar The Natural Way of Things nu om draait. Ik heb niet het flauwste vermoeden wat Wood beoogt met haar verhaal over een groep vrouwen die gevangen gezet wordt in een kamp ergens in de Australische outback.

Een kleine twintig vrouwen ontdekken dat zij gevangen gehouden worden ergens op een verlaten plek in de Outback; een groot elektrisch hek zorgt ervoor dat ontsnappen onmogelijk is, de bewakers zijn wreed, het eten slecht en monotoon. Een en al ellende dus. Het antwoord op de vraag 'waarom?' wordt nooit gegeven. Als lezer kun je slechts vermoeden dat het iets te maken heeft met hun sexualiteit. De een is de minnares van een belangrijk politicus, de ander de sporter die haar trainer heeft aangeklaagd voor verkrachting. Het lijkt erop dat ze stuk voor stuk afgestraft worden omdat ze op de een of andere manier het nieuws gehaald hebben door hun vrouwzijn.

Tijdens hun maandenlange gevangenschap vervallen zij allemaal in een patroon dat bij elk van hen past. Dus brengen drie dames complete dagen door met het verwijderen van ongewenste haargroei, terwijl iemand anders besluit op konijnen te gaan jagen en weer iemand anders op zoek gaat naar die ene giftige paddestoel. The Natural Way of Things voegt zich in het cliché van het thema: laat een groep mensen ergens stranden en zie wat er gebeurt.

Wat mij bezighoudt is de vraag waarom de groep vrouwen daar beland is. Zou het kunnen dat zij als achtergrond dienen voor de enkeling die aan haar omstandigheden ontsnapt? Hetzij door zelfmoord te plegen, hetzij door wanneer bevrijding eindelijk nabij is te kiezen voor een leven in de natuur. Een leven waarin kleding, make-up, haar of sexualiteit geen rol spelen. En dat vind ik eng aan The Natural Way. Ik snap niet waar Wood naartoe wil: veroordeelt zij vrouwen voor hun seksualiteit, vindt zij dat we natuurlijker moeten leven of is dit verhaal bedoelt om te laten zien dat erge omstandigheden het beste in je naar boven kunnen halen. Ik weet het niet maar in alle gevallen vind ik de maatregel te bizar om geloofwaardig te zijn. En daarmee verwordt een goed geschreven roman een vehikel voor iets dat ik of niet wil snappen of niet geloof.


vrijdag 21 juli 2017

Ann Patchett || Commonwealth

In Commonwealth laat Patchett zien wat er gebeurt wanneer twee getrouwde mensen met gezin verliefd worden. Het verhaal begint vrij traditioneel met de eerste ontmoeting, verteld vanuit het oogpunt van de bedrogen echtgenoot in spe. Daarna combineert Patchett een enorme sprong in tijd met de standpunten van de kinderen die tegen wil en dank mee moeten in de nieuwe levens van hun ouders.

De schrijfster laat mooi zien welk effect de scheiding heeft op hun jonge levens. Langzaam maar zeker wordt bovendien duidelijk dat een tragische gebeurtenis een zo mogelijk nog groter effect zal hebben. Omdat het verhaal niet lineair verteld wordt, krijgt de lezer de waarheid in sprongen te lezen. En dat werkt. De structuur van de roman tilt deze net even op boven ' ach, best aardig'.

Commonwealth is helaas nergens overweldigend. Patchett heeft hoop ik bewust gekozen voor een nogal kabbelende vertelstijl waarin ze veel aandacht besteed aan ontmoetingen en specifieke momenten in de levens van haar hoofdfiguren. De interactie tussen de personen telt, niet zozeer wat er gebeurt. Omdat Patchett steeds kleine stukjes neemt uit afwisselende levens, bouwt de lezer nergens een relatie op met een hoofdpersoon; we gluren af en toe bij iemand naar binnen en blijven als lezer op afstand.

Zo heel af en toe deelt Patchett een speldenprikje uit maar daar blijft het bij. De roman werkt weliswaar toe naar de onthulling van de tragische gebeurtenis, maar die wordt bijna terloops onthuld. Het effect is dat Commonwealth boeit maar niet beklijft. De roman is zeker niet onaardig om te lezen maar om nu te zeggen een meesterwerk, nou nee.



zondag 9 juli 2017

Jacqueline Woodson || Another Brooklyn


In deze korte roman kijkt hoofdpersoon August terug op haar jeugd. De begrafenis van haar vader en de ontmoeting met een jeugdvriendin in de metro brengen de herinneringen boven. August is geboren in Tennessee maar verhuist samen met haar vader en broertje in de jaren 70 naar Brooklyn, net als veel andere Afrikaans-Amerikanen. Daarna ontmoet ze de drie meisjes die haar hartsvriendinnen gaan worden: Gigi, Angela en Sylvia. August en haar vriendinnen ontdekken wat het betekent om te puberen in een stad die indertijd nog bekend stond om haar gewelddadigheid en vrouwonvriendelijkheid. Vanaf een jonge leeftijd moeten ze alert zijn, hun mannelijke leeftijdsgenoten zien hen als prooi en doen hun uiterste best om hen te verleiden.

Terwijl vader en broer verleid worden door de Islam, kiest August voor haar vriendinnen. Zij delen elkaars geheimen, zij proberen elkaar te helpen in het opgroeien. Slechts één van hen groeit op in een volledig gezin, de drie anderen missen op welke manier dan ook hun moeders. Woodson is er duidelijk in dat de meiden de prooi zijn van jongens op zoek naar seks, zij benoemt hun andere problemen nergens direct, uit terloopse opmerkingen en beschrijvingen blijkt waar de meiden tegenaan lopen.  Uiteindelijk blijkt het toch een vriendje die de vriendschap op het spel zet.

Woodson heeft gekozen voor een ik-figuur die vanuit haar standpunt terugblikt, we horen nooit hoe de drie andere meiden over een situatie denken. De realiteit komt vaak tot de lezer door een subtiele toevoeging, een feitelijke opmerking. De lezer ontdekt terloops wat er daadwerkelijk speelt. De ik-figuur brengt haar gevoelens de roman in, waardoor deze nooit droog of opsommend wordt. Another Brooklyn is een persoonlijk, gevoelig relaas.

Woodson’s roman is ingetogen en toont veel inlevingsvermogen. Het is duidelijk dat zij weet wat er in het leven van vier jonge vrouwen kan spelen. Woodson heeft ook duidelijke keuzes gemaakt. Wij weten wel dat August uiteindelijk gaat studeren, waarom en hoezo vertelt zij niet. Net zo min als wij een helder beeld krijgen van de jaren tussen het einde van de vriendschap en de begrafenis van haar vader. Dat is een welbewuste keuze van Woodson die maakt dat ik – hoewel ik wat zij geschreven heeft prachtig vond – toch steeds een beetje het idee heb dat de roman niet volledig is, niet af.



zondag 2 juli 2017

Jane Gardam || Old Filth / The Man in the Wooden Hat / Last Friends

Het zal niet in Gardam’s hoofd opgekomen zijn, maar haar trilogie lezen terwijl ondertussen haar geboorteland afscheid wil nemen van de EU voegt een extra laagje toe aan haar drie romans. De wens van veel Britten om weer terug te keren naar de hoogtijdagen van het oude koninkrijk wordt toch echt wel in een ander daglicht gezet door de belevenissen van drie mensen in die hoogtijdagen. Edward Feathers, zijn echtgenote Betty en hun nemesis Terry Veneering.

Edward en Betty zijn zogenaamde Rai-wezen. Kinderen van expats die vanuit Singapore, Shanghai, Hong Kong of waar dan ook rond hun 4e-5e levensjaar naar huis werden gestuurd om daar te kunnen profiteren van een degelijk Britse opvoeding. Wat in veel gevallen gelijk bleek te zijn aan uitbuiting in een pleeggezin en zo goed als altijd leidde tot een liefdeloze jeugd met alle consequenties vandien. Vele expats zijn op die manier voor de rest van hun leven getraumatiseerd. Gardam maakt er geen drama van, ze laat het heel subtiel steeds om de hoek piepen.

De trilogie kent meerdere lagen: opgroeien buiten het gezin, het niet kunnen aangaan van relaties op latere leeftijd, verergerd door een liefdeloze jeugd, de vijandschap tussen twee concurrenten, eentje uit een zogenaamd bevooroordeeld gezin, de ander uit een straatarm gezin maar wel geliefd door zijn beide ouders en tenslotte een korte geschiedenis van Groot Brittannië vanaf de jaren dertig tot de jaren negentig, met wederom subtiele verwijzingen naar veranderingen.

Deel 1 en 2, het domein van Edward en Betty, lijken het meeste op elkaar. Niet alleen omdat Edward en Betty veel op elkaar lijken en Gardam hun rustige, bijna voorname levenstijl overneemt in haar schrijfstijl. Ook omdat het lijkt alsof Gardam in deel drie wat eindjes aan elkaar wil knopen. Terry Veneering staat weliswaar centraal, ook andere personen die tot dan toe in de coulissen stonden krijgen opeens veel aandacht. En dat verstoort. Ik had liever meer gelezen over Veneering dan over de laatste vrienden die als enige achterblijven. Last Friends wordt door die ingreep rommelig. Het helpt niet dat deze roman van toevalligheden aan elkaar blijkt te hangen: teveel mensen die elkaar toevallig leerden kennen in hun jeugd, toevallige eerste ontmoetingen, teveel van het goede.

Ik heb Old Filth en The Man met veel plezier gelezen. Last Friends was een domper op de pret. Ik vond het noch recht doen aan Veneering noch aan de trilogie. Jammer. De eerste delen zijn loom geschreven romans met subtiele maar vlijmscherpe kritiek op het establishment.




vrijdag 23 juni 2017

Zadie Smith || Swing Time

Ik hink weer eens op twee gedachten. Ik merkte dat ik geboeid was door Swing Time op het moment dat Zadie Smith zich focuste op de persoonlijke relaties, ik haakte af in die passages waarin zij haar hoofdpersoon confronteert met het ‘grote Afrikaanse‘ vraagstuk. Een te hoog Angelina Jolie ‘kijk mij toch eens goed doen’-gehalte zullen we maar zeggen.

De hele roman wordt verteld vanuit ik-perspectief. Dit gaat zelfs zover dat je er nooit achter komt hoe de ik-figuur heet (ik ben gaan terugbladeren om te ontdekken of ik ergens overheen gelezen was). De ‘ik’ is de dochter van een manager bij British Mail en een Jamaicaanse moeder; hij is tevreden met zijn lot, zij is continu op zoek naar verbetering. Zij eindigt uiteindelijk in het Britse parlement, hij wordt weer postbode. Vaders is vooral gespitst op het geluk van zijn dochter, moeders vooral op haar toekomst. Dus omarmt hij vriendin Tracey en verfoeit zij dit product van een alleenstaande, arme, opleidingsarme moeder.

Tracey en ‘ik’ zijn dikke vriendinnen, tegen heug en meug, Tracey bepaalt, ‘ik’ volgt. Hun gezamenlijke passie voor dans verenigt hen en drijft hen uiteindelijk uit elkaar. Tracey kan een dansopleiding gaan volgen, ‘ik’ verknalt bewust haar kans om een beurs te krijgen voor een particuliere school en eindigt daardoor op een niet al te beste openbare middelbare school. Terwijl Tracey vecht om een carrière in de musicalwereld op te bouwen (vrij beperkt aangezien ze niet kan zingen), gaat ‘ik’ zonder veel overtuiging naar de universiteit en zet met nog minder overtuiging haar stappen in de werkende wereld. Door een toevalstreffer wordt ze PA van een bekende zangeres, Aimee. En blijft daar zonder er veel over na te denken hangen.

‘Ik’ wordt gepusht om verder te komen dan haar moeder die haar tegelijkertijd eigenlijk als een belemmering ervaart om haar eigen leven te kunnen leiden, iets waar dochterlief de rest van haar leven last van houdt. Tracey wordt verdedigd en gesteund door haar moeder die tegelijkertijd faalt doordat zij geen afstand durft te nemen van Tracey’s mishandelende vader. ‘Ik’ blijft een besluiteloze puber die alles over zich heen laat komen en geen idee heeft wat ze met haar leven aan wil. Tracey vecht met alles wat ze in zich heeft om te slagen maar blijkt ook teveel beïnvloed door twee vechtende ouders.

Wanneer Aimee besluit iets goeds te gaan in Gambia, is ‘ik’ degene die de contacten onderhoudt met de docenten van het door Aimee opgezette schooltje voor meisjes in Gambia en die deze mensen steeds beter leert kennen. Juist in de beschrijving van die contacten laat Smith zien hoe beperkt de mogelijkheden zijn van jonge vrouwen in een Islamitisch land waar zij maar een perspectief hebben: trouwen en kinderen krijgen. Maar confronteert zij haar lezers ook met de vraag of de westerse bril wel voldoet? Wie zijn wij om te oordelen of het huwelijk van vriendin Hawa met  een strenge Islamiet nu zoveel erger is dan de impasse waarin ‘ik’ al jarenlang leeft.

Smith beschrijft de persoonlijke relaties ijzersterk, ze zorgt er bovendien voor dat de lezer zich vragen stelt bij de eigen westerse bril. De vele dansscènes uit oude musicals dragen bij aan een levendig geheel, maar maken ook schrijnend duidelijk dat die musicals wel kansen boden aan witte talentvolle dansers uit kansloze milieus, Fred Astaire, maar niet aan talenten met een andere huidskleur. Een complexe roman dus; dat ietwat te hoge Angeline Jolie-gehalte van tijd tot tijd zij Smith vergeven.


zondag 4 juni 2017

Emma Flint || Little Deaths


Vanaf het moment dat de politieagenten een blik werpen op Ruth Malone is het voor hen duidelijk dat zij schuldig is. Zij heeft haar eigen kinderen ontvoerd om de vader een hak te zetten, zij heeft haar eigen kinderen vermoord zodat ze weer een onbezorgd leventje kan leiden. Wie uiteindelijk de twee kleine kinderen vermoord heeft, doet er niet zo toe. Little Deaths draait vooral om vooroordelen, vooringenomenheid en corruptie.

Begin jaren zestig is Queens nog niet toe aan een bloedmooie, jonge vrouw die duidelijk laat merken dat zij meer wil dan alleen moederschap en huwelijk, die zindelijkheid uitstraalt en die niet staat te springen om dikke maatjes te worden met de andere vrouwen in haar buurt. Dat zij ogenschijnlijk gaan traan laat, probeert ondanks haar verdriet er goed uit te zien, het wordt er noch door politie noch door de vrouwen in haar buurt in dank afgenomen.

In de eerste helft van de roman schept Flint een krachtig beeld van de vooroordelen en de onmacht van Ruth. De vooringenomenheid en naar later blijkt ook corruptie van de politie verbijstert. Halverwege de roman zakt deze wat in. Dat komt vooral door een ander personage, journalist Pete. In eerste instantie doet hij braaf wat zijn hoofdredacteur wil en schetst het beeld van een ontaarde moeder, een verloederde vrouw die met ontelbare getrouwde mannen het bed deelt. Een gesprek met Gina, de enige buurvrouw die wel gelooft in Ruth, maakt dat Pete als een blad aan de boom omslaat. Hij gaat op zoek naar informatie die Ruth kan helpen. Het feit dat ook hij gevallen is voor de charmes van Ruth had goed kunnen werken, in dit geval maakt het vooral zijn ommezwaai niet geheel aannemelijk. Daarvoor wil hij te graag Ruth tot de zijne maken. Ook hij ziet alleen het cliché niet de persoon.

Little Deaths draait om de dood van twee kinderen maar is geen detective, de roman gaat vooral om het proces dat in gang gezet wordt door de dood van de twee kinderen. Ik vond vooral de wijze waarop Flint de atmosfeer schetst sterk, je waant je al snel een toeschouwer in een bekrompen buurt waar elke afwijking van de regelmaat niet wordt getolereerd.  Je ziet de vrouwen in hun schorten al in groepjes staan roddelen. Het is jammer dat Flint die spanning niet tot het einde toe heeft weten vol te houden. Minder Pete, meer Ruth had wellicht beter gewerkt.



zondag 28 mei 2017

Colson Whitehead || The Underground Railroad

Toen ik halverwege The Underground Railroad was, ging ik naar I Am Not Your Negroe, de documentaire gemaakt naar aanleiding van een essay van James Baldwin. In deze documentaire kwamen confronterende beelden en zorgvuldig geformuleerde tekst op indringende wijze samen. Terug naar Whitehead merkte ik dat ik de welbespraaktheid van Baldwin miste. Roman en documentaire laten beide op indringende, confronterende wijze zien hoe ‘zwart en wit’ er niet in slagen met respect voor elkaar samen te leven. De documentaire bezorgde me kippenvel omdat deze de kracht van taal demonstreerde.

Baldwin neemt ons mee in de recente geschiedenis; zijn uitspraak ‘er is geen geschiedenis, geschiedenis is het heden’ (uit mijn hoofd geciteerd) maakte indruk. Whitehead laat zien waarom in zijn beschrijving van het leven van een Afro-Amerikaanse vrouw, in eerste instantie als slavin daarna als vrouw op de vlucht. Een van de zaken die mij het meest schokte was, dat zij zelfs in zogenaamde ‘vrije’ staten niet vrij was. Ik had een grote mate aan bruut geweld verwacht, dat viel me mee. De wijze waarop ‘wit’ Amerika vrijgekomen slaven monddood en ‘tandeloos’ maakte, schokte mij.  Ik wist al sinds de eerste aflevering van Roots in de jaren zeventig dat slaven onbeschrijflijk wreed behandeld zijn door hun eigenaren, dat zogenaamde vrije vrouwen sterilisatie opgedrongen kregen was voor mij nieuw. Dat de regering slaven opkocht en ze daarmee eigenlijk van privé- naar staatsbezit verplaatste ook.

The Underground Railroad is één van die boeken die geschreven moest worden. Dat geldt ook voor The Sellout van Paul Beatty, Sport of Kings van C.E. Morgan of Homegoing van Yaa Gyasis; zij voegen een belangrijk hoofdstuk toe aan de geschiedenis. Daarmee schaar ik Colson Whitehead niet in het legertje auteurs dat op mij een onuitwisbare indruk heeft gemaakt met prachtig geschreven boeken over confronterende onderwerpen. Daarvoor is Whitehead’s metafoor van de fysieke spoorlijn te voor de hand liggend, zijn taalgebruik te eenvoudig en zijn stijl, zeker naarmate de roman vordert, te uitleggerig soms zelfs op het prekerige af.  Whitehead had een boodschap te verkondigen, geen literaire roman te schrijven. Petje af voor de wijze waarop hij het onderwerp op de agenda gezet heeft, ik hoop dat ik bij een volgende roman kippenvel krijg omdat onderwerp en tekst naadloos samenkomen.


donderdag 25 mei 2017

Stephen Orr || The Hands

Romantische ideeën over het leven in de Australische Outback smelten weg tijdens het lezen van The Hands. Hitte, de ongenaakbaarheid van het landschap, de droogte die het boerenbedrijf van de familie Wilkies teistert, het familieschandaal dat het leven van de Wilkies al generaties beheerst, ze maken bepaald niet voor een gemakkelijk leven. Op het moment dat echtgenote Carelyn bij een auto-ongeluk om het leven komt, versnelt de neerwaartse spiraal. Op dat moment blijkt het leven op een boerderij ver weg van iedereen vooral verstikkend.

Met meerdere generaties en familieleden in één huis wonen, blijkt bepaald geen pretje. Opa Murray kan het boerenbedrijf niet meer aan maar weigert de teugels over te dragen aan zoon Trevor, in zijn ogen niet geschikt om de juiste, stoere, beslissingen te nemen. Trevor worstelt steeds meer met de verantwoordelijkheid voor het bedrijf dat alleen maar geld vreet en niets oplevert, zonen Harry en Aidan beseffen pas gaandeweg dat er een verschil is tussen Outback-romantiek en daadwerkelijk een boerderij runnen in het droge landschap.

Praten is bovendien iets voor mietjes. Dus mag er sinds jaren niet gesproken worden over die ene Wilkie die deserteerde tijdens de Eerste Wereldoorlog, zijn vader die de schande niet aankon en zelfmoord pleegde, oma die doodgetrapt wordt door een stier, de dood van Carelyn of de financiële problemen. Alles wordt bedekt onder de mantel van niet eens zozeer liefde als wel stug blijven doorgaan.

In de roman spelen de besognes van de familie een mooi samenspel met de ongenaakbare natuur om hen heen. Waar Orr de familie kort en nuchter laat praten, gebruikt hij in zijn beschrijvingen van de Outback beeldspraak en een veelvoud aan bijvoeglijke naamwoorden om de schoonheid van het landschap te kunnen vatten.

The Hands is een prachtige roman die mooi laat zien dat familietradities en boerenromantiek een zwaar leven verhullen. Trevor, Aidan en Harry kiezen uiteindelijk ervoor zich los te maken van de boerderij. Patriarch Murray volhardt in traditie en principe, tegen heug en meug.



zondag 14 mei 2017

Gwendoline Riley || First Love



Baileys' Prize Short List 2017

Het ging niet goed tussen Gwendoline Riley en mijzelf. Ik viel namelijk consequent in slaap tijdens het lezen van First Love. Het kan aan de hooikoorts gelegen hebben waardoor ik wat vermoeider was dan normaal, het lag misschien toch ook wel aan het onderwerp en de wijze waarop Riley vertelde.

Neve is het product van een beroerd huwelijk tussen twee mensen die elk hun eigen problemen hebben. Zij neemt afstand van haar ouders maar belandt tegelijkertijd bij Edwyn, een man die wellicht fysiek minder agressief is dan haar vader maar hem in verbale agressie zeer goed benadert. Hij doet haar steeds geloven dat zij in hun relatie de fouten maakt, terwijl je tijdens het lezen alleen maar kunt denken ‘wat ben jij een ongelooflijk egoïstische manipulatieve etterbak’. Omdat Riley ervoor kiest haar roman vanuit het perspectief van Neve te schrijven, wringt het dat zij niet tot nauwelijks in staat is door de manipulatie van Edwyn heen te dringen. Zij lijkt niet te zien dat zij terugvalt op een man die zo zeer lijkt op de vader die ze haat.

Grote delen van First Love bestaan uit weergaven van conversaties; tussen Neve en Edwyn, Neve en haar moeder, Neve en haar vader. Het effect daarvan is dat de valsheid en de agressiviteit vrij direct bij de lezer binnenkomen. Dat is best knap. Een ander effect, in ieder geval bij, was dat mij steeds meer het gevoel bekroop ‘heb ik wel zin om dit te lezen?’. Wil ik nu echt pagina’s lang geconfronteerd worden met de manipulerende uitingen van een egoïst en met de verontschuldigingen van de gemanipuleerde? Het antwoord was helaas ‘nee’.  Gelukkig is First Love niet zo heel dik en bleek ik sneller dan verwacht bij het, open, einde aanbeland.

Dubbele gevoelens dus. Ik herken de kwaliteit van wat er geschreven is, ik zie dat Riley er knap in geslaagd is de onmacht van Neve neer te zetten: zij is door haar omstandigheden bijna gedoemd om niet aan een bepaalde manier van leven te ontsnappen. First Love is een knap geschreven roman maar helaas voor Riley, ik heb haar First Love niet met plezier gelezen.



dinsdag 9 mei 2017

Linda Grant || The Dark Circle



Bailey’s Short List 2017

The Dark Circle begint dynamisch: Grant introduceert tweeling Lenny en Miriam, twee levenslustige edoch lichtelijk ordi inwoners van Londen, van Joodse afkomst. Vlak na WO2 pakken zij enthousiast hun leven weer op. De toevallige ontdekking van TBC gooit behoorlijk roet in het eten. Lenny en Miriam moeten de stad verlaten en vertrekken naar een sanatorium in Kent. Ooit gestart als een privékliniek, met dank aan de net geïntroduceerde gratis ziekenzorg nu ook een plek waar de minder-bedeelden, die voor die tijd buiten het zicht van de maatschappij thuis doodgingen, recht op genezing hebben.

The Dark Circle is niet alleen een schets van Lenny en Miriam, de roman schetst ook de wijze waarop in de jaren 40 en 50 TBC werd genezen én de ontmoeting tussen de gevestigde orde en de bravouretypetjes die zich een weg de maatschappij in banen. Lenny en Miriam veroorzaken al een schok in het sanatorium, de komst van Yankee Pretzki zet de tent helemaal op zijn kop. Het regime dat patiënten vooral onmondig houdt, omdat ze op die manier lijdzaam hun – in onze ogen vaak krankjorum – behandeling ondergaan begint te wankelen. De komst van een nieuw medicijn, dat eindelijk echt tot genezing leidt, is het begin van het einde van het sanatorium.

The Dark Circle begint dynamisch, neemt dan het tempo van het sanatorium over en verzandt in het laatste deel. Dan verhaalt Grant hoe het Lenny en Miriam vergaan is nadat ze het sanatorium verlaten hebben. Dat deel lijkt op een toetje waarvan je spijt hebt dat je het hebt genomen omdat het gewoon niet lekker genoeg is. Voor mij is dit laatste deel overbodig, het voegt eigenlijk weinig toe aan de roman. Het is dan al duidelijk dat TBC-patiënten in het verleden bepaald niet fijntjes behandeld werden, het is ook duidelijk dat de gevestigde maatschappij aan het kantelen geslagen is. De concrete bewijslast daarvan werkt averechts.

The Dark Circle is een aardige roman. Ik vind het jammer dat Grant de dynamiek uit het begin niet vast kan houden. Toen spatte de woorden van de pagina’s af, daarna werden ze gemiddeld. Iets wat je van Lenny en Miriam met de beste wil ter wereld niet kan zeggen.



vrijdag 28 april 2017

Ayòbámi Adébáyò || Stay With Me



Shortlist

Ik geef de inhoud gedeeltelijk weg

Vanaf het begin is duidelijk dat de relatie tussen hoofdpersonen Yejide en Akin niet stand gehouden heeft. In de pagina´s die volgen neemt Adébáyò ons mee in de teloorgang van hun huwelijk. Door soepel te bewegen in tijd en door de standpunten van Yejide en Akin af te wisselen, dringt de lezer steeds verder door in de aanleidingen tot de scheiding. Het wordt duidelijk dat niets is wat het lijkt. Adébáyò laat bovendien prachtig zien hoe de maatschappij in Nigeria heen en weer fladdert tussen traditie en moderne tijd. Het is geen probleem dat Yejide een studie volgt op de universiteit en een succesvolle zakenvrouw wordt, het is wel een probleem dat haar huwelijk kinderloos blijft, haar probleem natuurlijk. Het komt niet eens op in het hoofd van zijn en haar familie dat Akin de hoofdoorzaak zou kunnen zijn.

Door van standpunt te wisselen en in tijd heen en weer te bewegen onthult Adébáyò niet alleen subtiel de waarheid, ze geeft de lezer ook de kans om door te dringen in de persoonlijkheden van Yejide en Akin en deze te plaatsen in de omstandigheden. Een kritiekpuntje zou kunnen zijn dat Adébáyò minder streng is voor Yejide dan voor Akin. De realiteit is dat beide niet opgewassen zijn tegen de druk van de maatschappij waarin zij leven. Akin staat echter toe dat zijn echtgenote de schuld krijgt van hun kinderloze huwelijk en zet bewust een serie gebeurtenissen in gang waarvan hij de uiteindelijke consequenties niet kan overzien. En niet accepteert.

Stay With Me is een prachtige roman die twee moeilijke onderwerpen, het niet hebben en het verliezen van kinderen, subtiel en ingetogen aan de orde stelt. Door in haar vertelstijl een zekere mate van afstandelijkheid te handhaven is Adébáyò niet in de valkuil van sentimentaliteit gestapt. Zij beschrijft voor welke moeilijke keuzes de traditionele maatschappij Akin en Yejide stelt, zij laat de pijn en het verdriet zien die zorgen voor een verwijdering tussen man en vrouw, zij laat de worsteling zien die beide ondergaan. Deze is verdrietig genoeg, Adébáyò snapt dat het niet nodig is het verdriet en de pijn extra aan te zetten.  Zij houdt de spreekwoordelijke violen vakkundig  onder controle. Voor degenen die mijn smaak inmiddels kennen: ik heb genoten van deze prachtige roman.






zondag 23 april 2017

Nathan Hill || The Nix

Maandenlang zag ik op de perrons posters voor deze roman, mijn reservering bij de bieb duurde oneindig.  Ik was duidelijk niet de enige die de roman wilde lezen. Mij bekruipt dan altijd de angst dat het boek niet voldoet aan de verwachtingen, in dit geval bleek het lange wachten de moeite waard. In The Nix koppelt Nathan Hill een nogal impulsieve poging tot terrorisme aan de levens van Faye en haar zoon Samuel. Hill schakelt moeiteloos tussen de jaren zestig waarin Faye opgroeit en op de universiteit niet geheel bedoeld beland in studentenprotesten en het nu waar Samuel zijn potentieel als een schrijver nooit heeft waargemaakt en in een gezapige baan als docent aan een meer dan middelmatige ‘college’ meer tijd verdoet met denken aan de vrouw die hij al zijn hele leven bemint, violiste Bethany, en met het fanatiek spelen van een computergame.

Stap voor stap onthult Hill de waarheid achter het moment waarop Faye grind gooit naar een potentiële presidentskandidaat. Elke verhaallijn past in deze onthulling, elk personage dat door Hill wordt opgevoed speelt een rol in de gebeurtenissen. En passant geeft Hill een vermakelijk inkijkje in de hedendaagse wereld . De passage waarin studente Laura aan Samuel vertelt waarom zij gedwongen is geweest plagiaat te plegen is briljant en had zo onderdeel kunnen zijn van de wereld van Girls. Gamer Pwnage is in de grote mensenwereld is een werkloze mislukkeling, als ‘superelf’ triomfeert hij in zijn favoriete game.  Hij besteedt er zoveel uren aan, dat zijn lichaam langzaam maar zeker ten onder gaat. Sebastian en Guy Periwinkle laten zien hoe opportunistisch de wereld kan zijn.

Ik heb genoten van deze roman waarin alle verhaallijnen feilloos bij elkaar komen en personages net voldoende uitgewerkt worden om overtuigend te zijn. De mensen in The Nix zijn niet perfect, verre van dat. Het zijn eigenlijk heel gewone mensen die, met een enkele uitzondering, proberen heel gewone leventjes te leiden. Dat Faye geheel buiten haar doen om tot staatsgevaarlijk persoon wordt, laat overtuigend zien dat er in de huidige maatschappij weinig voor nodig is om die positie te bekleden. Hill combineert in Faye persoonlijke verwikkelingen en politieke belangen, zij raakt verstrikt in wraakzuchtige jaloezie en torenhoge ambitie. Haar leven en dat van haar zoon bieden Hill de kans om op een terloopse maar effectieve wijze de maatschappij waarin wij leven onder een kritische loep te leggen.

The Nix deed mij vanaf de eerste pagina denken aan Tom Wolfe’s The Bonfire of the Vanities, één van dé romans uit de jaren 80. Ik hoop dat Hills debuut geen toevalstreffer is geweest en dat hij moeiteloos in de voetsporen stapt van rasechte vertellers als Charles Dickens, John Irving en David Mitchell. Ook zij verstaan de kunst om soepel schrijvend meerdere verhaallijnen tot een bevredigend geheel te brengen. Vooral lezen zou ik zeggen.






vrijdag 21 april 2017

Naomi Alderman || The Power



SHORT LIST

Ik geef de inhoud voor een deel weg

Alderman heeft een overtuigende roman geschreven over een wereld waarin vrouwen de macht overnemen van mannen met de hulp van een nieuw lichaamsdeel, de ‘skein’. Vanaf het moment dat vrouwen mannen kunnen overmeesteren door ze letterlijk te elektrocuteren met hun ‘skein’ gaan zij voor de macht. En dat eindigt niet goed: denk vooral niet dat Alderman ons een door vrouwen beheerste wereld schetst die perfect is. Haar wereld met vrouwelijke machtswellustigen, godsdienstfanaten of criminelen deugt voor geen meter. Het zwaar getroebleerde meisje dat kan uitgroeien tot leider van een nieuwe godsdienst (met de moeder van God in de hoofdrol), de politica die haar ‘skein’ uitbuit en een vrouwelijk vredeskorps opricht waarmee zij veel geld kan verdienen, de dochter van een bekende criminineel die de zaken van haar vader overneemt en drugs verkoopt die de ‘skein’ intensiferen (en tegelijkertijd de gebruikers tot waanzin drijven), zij doen het niet veel beter dan hun mannelijke tegenpolen.

Alderman bewaart haar verrassing tot het laatst: haar roman speelt niet in het nu maar over 5000 jaar, in een maatschappij die verdomd veel op die van ons lijkt, maar dan man en vrouw in omgekeerde rollen. Door ons op het verkeerde been te zetten, stuurt ze haar boodschap helder door: wij mensen hebben de neiging ons te laten beheersen door macht, geld of religie, ongeacht het geslacht. De mate waarin de boodschap de roman overneemt, doet mij twijfelen of ik nu een goede roman aan het lezen was of een literair pamflet.

Alderman heeft een lezenswaardige roman geschreven met een krachtige boodschap die zo op 2/3e van de roman net een slagje te drammerig wordt. Ik vond het bijvoorbeeld amusant dat nu net de criminele Roxy aan het einde afstand neemt van de vrouwen die ze eerst met haar criminele kwaliteiten heeft geholpen, omdat zij ziet dat zij de wereld naar haar ondergang helpen met hun machtswellust en godsdienstwaanzin. Dat haar ‘skein’ operatief verwijdert is, helpt om haar milder te stemmen. Een wel erg doorzichtige wending in het verhaal. De boodschap wordt wederom een tikkeltje te agressief gepusht.



maandag 17 april 2017

Maria Sempre || Today It Will Be Different

Ik las op internet dat Julia Roberts gevraagd is voor de hoofdrol van de verfilming van deze roman. Ik durf er iets onder te verwedden dat zij een groot deel van de film met ongekamd haar, geen make-up en in een uitermate onflatteuze outfit rondrent. Hoe laat je anders zien dat hoofdpersoon XX het moeilijk heeft. Met haar echtgenoot, met haar in het niets gestrande carrière, haar zoontje, de energieke jongere ouders van zijn klasgenootjes, haar opdringerige vrienden, de niet-wereldstad waarin zij moet wonen en vooral met zichzelf. Oh jee, wat is het toch lastig wanneer de zwaartekracht teveel vat op je krijgt, rimpels niet meer als vanzelf weggaan en een jonge vent er niet eens meer over peinst om jou te versieren.

Ik had hier blijkbaar afwisselend vertederd en geamuseerd van moeten raken. Helaas, niets van dat alles. Ik vond onze hoofdpersoon vooral knap vervelend en teveel met zichzelf bezig. Zij werd voor mij pas interessant toen de aandacht verlegd werd naar de moeizame relatie met haar jongere zus en de geschiedenis die daaraan vooraf ging. Op dat moment zoog Sempre mij het verhaal in en wilde ik verder lezen. Jammer dat slechts 1/5e deel van de roman over die relatie ging en alle andere pagina's over de worsteling van een hoofdpersoon die op goede benen klaagt. Om een beeld van het komische gehalte te geven: om een of andere reden steelt hoofdpersoon de sleutels van een andere moeder. Zij wil die terugbrengen maar ziet een kans om dat zonder gezichtsverlies te doen door die sleutel in een diezelfde avond te openen doos met geld voor een goed doel te deponeren. Raden jullie het al? Natuurlijk belandt haar eigen sleutel in die doos en natuurlijk moet ze dan allerlei rare fratsen uithalen om de sleutel weer te pakken te krijgen en natuurlijk ziet haar zoontje het. Ik zie het Roberts al zo doen, ook dan zal ik er vrees ik niet om lachen.

Jammer dat de uitgever Sempre niet aangeraden heeft de hoofdstukken over de twee zussen verder uit te werken, dat had wel eens een zeer acceptabele roman opgeleverd. In deze vorm zou ik Today It Will Be Different lekker in de boekhandel laten liggen.


zondag 9 april 2017

Michael Chabon || Moonglow

Een stevige 'feel good' roman, anders kan ik het niet noemen. Chabon neemt zijn lezers mee in het leven van een sympathieke ingenieur, typetje rouwdouwer. Op zijn sterfbed doet hij aan zijn kleinzoon, een auteur, uit de doeken hoe zijn leven gelopen is en waarom bepaalde gebeurtenissen het verloop kenden dat ze hadden.

Opa, stervende nietwaar, vertelt zijn verhaal van de hak op de tak springend. Kleinzoon besluit dit zo over te nemen in zijn relaas. Het resultaat is wat mij betreft een roman die vermoed ik zeer zorgvuldig is opgebouwd maar die op mij het effect heeft dat ik voortdurend moet zoeken waar ik nu ook al weer gebleven was. Het feit dat Chabon ook nog eens voortdurend zijwegen inslaat, associeert en dan van zijn onderwerp afdwaalt om niet echt relevante informatie met zijn lezers te delen maakt het niet eenvoudiger om het verhaal te volgen. Ik was in ieder geval blij dat ik een papieren exemplaar las waardoor ik steeds kon terugbladeren om weer te achterhalen waar Chabon gebleven was.

Blijft staan dat de grootvader een zekere schavuit-achtige charme heeft. De passages waarin hij zijn mogelijke nieuwe liefde probeert te imponeren door te jagen op de ontsnapte python die huisdieren terroriseert in de oude van dagen-wijk in Florida waar hij zijn laatste dagen slijt zijn ronduit vertederend. Ook zijn Franse Joodse echtgenote met een WO2 opgelopen dwangneurose over een ontveld paard fascineert. Chabon kreeg ook mij wel degelijk mee in het leven van deze twee mensen. Het van de hak op de tak springen en de vele zijsporen leiden wat mij betreft teveel af van de kern.

Moonglow is een wat stevigere uitvoering van die Zweedse oude man die ooit uit het raam sprong. Chabon doet namelijk wel degelijk zijn best om zijn lezers mee te nemen in de verschrikkingen van WO2, de schrijnende beslissingen die individuen en landen toen moesten nemen en in de fascinatie die de grootvader heeft met ruimtevaart. ´Een nieuw literair meesterwerk dat moeiteloos waarheid met fictie vervlecht … Intens, tragikomisch en ontroerend´: deze kwalificaties van het boekenpanel van De Wereld Draait Door vind ik persoonlijk teveel eer voor deze roman. Moonglow is vermakelijk en onderhoudend maar daar houdt het ook wel mee op. Ik zou zeggen, lees het boek wanneer je er de rust voor hebt en kies voor een papieren exemplaar, terugbladeren gaat dan echt een stuk eenvoudiger.







zaterdag 1 april 2017

Annie Proulx || Barkskins



Laat ik maar meteen met de deur in huis vallen, ik weet niet of ik Barkskins nu zo'n goede roman vind. Dat heeft vooral te maken met het feit dat ik persoonlijk niet zo houd van geschiedkundige romans met veel opsomming. En gegeven het feit dat Proulx in Barkskins twee familielijnen volgt, vanaf de start in het prille Canada tot in het heden, is er nogal wat opsomming. Wat ik vooral niet prettig vond, was dat Proulx af en toe in sneltreinvaart door de geschiedenis van de twee families heen denderde. In zo'n pagina of vier vertelde ze dan even hoe het familieleden vergaan was (en vooral hoe ze waren overleden aan ongelukken en ziektes die wij al lang niet meer kennen). Op de momenten dat iemand langer werd gevolgd, bleek ook weer de kracht van Proulx om haar personages tot leven te brengen. Ik genoot van die hoofdstukken.

Barkskins is daarnaast niet zomaar een familiegeschiedenis, het is ook de geschiedenis van het oerbos op het Noord-Amerikaanse continent. Eigenlijk is dat bos de enige echte hoofdpersoon. De totaal nietsontziende manier waarop van het allereerste moment dat kolonisten voet aan de grond zetten bomen werden gekapt is ontluisterend, vooral wanneer je bedenkt dat de huidige president van de VS nog steeds zo te werk gaat: winst voorop, natuur? Wat is dat? Bos na bos sneuvelt omwille van de behoefte aan bouwmateriaal (eerst voor oorlogsschepen, daarna voor huizen, daarna voor noem het maar op) en grond. Ze worden in brand gestoken, omgekapt en daarna desolaat achtergelaten. Degenen die voorzichtig beginnen na te denken over Bosbeheer worden gezien als ware malloten die het niet helemaal snappen. Of als inboorlingen die echt niet begrijpen wat de Lieve Heer van hen verwacht: noeste arbeid, gebruik maken van grondstoffen. Hoezo leven van wat de natuur biedt? De luiaards, hoe halen ze het in hun hoofd!

Dat de oorspronkelijke bewoners van het noordelijk continent sneuvelen aan ziektes, verslaving, armoe, geweld en jarenlange haat en laster is bepaald niet verwonderlijk maar toch altijd weer confronterend. Proulx laat zien hoe sommige Mi’Kmaw overleven door zich terug te trekken in de wildernis, waar zij met hun kennis van bomen, planten en dieren op een respectvolle manier in hun behoeftes voorzien. Proulx laat echter ook zien dat ‘de beschaving’ steeds verder oprukt en dat de Mi’Kmaw er niet aan ontkomen de andere levenswijze gedeeltelijk over te nemen. De Mi’Kmaw die gaan voor het te snelle gewin, eindigen in deze roman meestal niet goed. Ze belanden in de gevaarlijkste baantjes in de houthakkerij, verongelukken op gruwelijke wijze of raken verslaafd aan alcohol. Degenen die trouw blijven aan hun levensstijl redden het, met moeite.

Barkskins is vooral een ode aan het bos en een oproep om respectvol om te gaan met de weinige oerbossen die we nog hebben. Ik vond de roman te vaak te langdradig, te opsommerig om mij persoonlijk van begin tot einde te boeien. Op die plekken waar Proulx zich overgaf aan haar schrijfkunst liet zij zien waar zij toe in staat is en hoe mooi zij kan schrijven. Die passages en de prachtige ode aan het bos maken Barkskins misschien niet zozeer een prachtige maar zeker een waardevolle roman.