zondag 11 april 2021

Clare Chambers || Small Pleasures

 


Longlist 2021

Ik geef een deel van de inhoud weg

Soms heb je van die romans waarvan je zou willen dat de auteur de laatste pagina’s geschrapt had. Zo ook Small Pleasures. Eindelijk lijkt het erop dat het helemaal goed gaat komen tussen hoofdpersonen Jean en Howard, blijkt de man één van de slachtoffers in de treinramp waarmee de roman begint. Balen, ik had arme Jean zo het geluk gegund met haar Howard.

Voor degenen die nu denken dat Small Pleasures een ietwat uit de hand gelopen romantische roman is, nou nee, niet echt. Small Pleasures is vooral een roman over acceptatie, over het leven leiden dat je is toebedeeld, hoe mager jouw deel ook is. Hoofdpersoon Jean is rond de veertig en zorgt in de jaren vijftig, zoals dat nu eenmaal hoorde, voor haar oudere moeder. Een moeder die aandacht claimt en haar dochter geen eigen leven gunt. Dus werkt Jean overdag als journaliste bij het lokale dagblad en in haar vrije tijd als mantelzorger. 

Jean heeft zich enigszins neergelegd bij het feit dat dit alles is wat zij van het leven mag verwachten. Ze heeft ooit een kans op geluk gehad en die verknald. Dus is zij nu degene die voor haar moeder zorgt terwijl haar jongere zus van het huwelijkse leven geniet in het verre Afrika. Dan ziet Jean een intrigerende ingezonden brief in de krant. Gretchen Tilbury reageert op een eerder artikel met de kop ‘vrouwen kunnen zonder man zwanger worden’ met de mededeling dat haar dochter zonder tussenkomst van welke man dan ook geboren is. Jean mag van de redactie op onderzoek uit. 

Deze speurtocht leidt uiteindelijk tot de ontdekking hoe Gretchen zwanger is geraakt. De speurtocht opent ook een mogelijkheid tot liefde en hartstocht voor Jean. Hoewel ze Gretchen’s echtgenoot Howard in eerste instantie maar een alledaagse man vindt, zeker in vergelijking tot de uitzonderlijke schoonheid van Gretchen zelf, wordt ze toch verliefd op hem. Het gevoel blijkt niet alleen wederzijds, het lijkt er sterk op dat Gretchen de ontluikende gevoelens regisseert. 

Howard en Jean zijn verliefd op elkaar maar snappen allebei dat hun liefde geen kans heeft. Howard heeft een gezin waarvoor hij zich verantwoordelijk voelt, Jean kan haar moeder niet in de steek laten. In de jaren vijftig was het nu eenmaal geen uitgemaakte zaak dat gevoelens van liefde belangrijker zijn dan familie en gezin. Dus gedragen Jean en Howard zich als verantwoordelijke volwassenen en offeren hun geluk op aan hun familie. Gretchen is uiteindelijk degene die de weg naar een gezamenlijke toekomst opent door voor een in die tijd nog schandaligere relatie te kiezen. En dan gooit dus die trein roet in het eten. 

Indien roman door een Nederlander geschreven zou zijn, dan zou de geur van spruitjes en kapotgekookte bloemkool overheersen. Uit Small Pleasures stijgt de geur van raap, grijze lever met uit en veel thee op. Chambers heeft de benepen sfeer van die jaren vijftig prima weten te vatten. Jean die een eerste stap zet als met een baan als journaliste maar geen seconde op het idee komt dat ze haar moeder alleen laat. Howard die veel te snel met een prachtige vrouw in nood getrouwd is en ondanks het feit dat ze een volledig platonische relatie hebben er niet over peinst haar achter te laten. Jean en Howard hebben net als hun omgevingen geen grootse plannen, geen ambities. Ze accepteren dat hun liefde onmogelijk is, dat dit is wat het leven hen te bieden heeft. 

Chambers laat ook met voorbeelden zien wat er gebeurt wanneer je de geur van spruitjes probeert te ontsnappen en een eigen pad kiest. De jeugdvriendin van Gretchen die kiest voor een bestaan als schilder, kiest daarmee ook voor bittere armoede, leven in een achterbuurt zonder contact met haar familie. 

Jean en Howard groeien naar elkaar toe, in de roman laat Chambers ook steeds meer los over hun leven. Zij groeien ook als persoonlijkheden. Hun keuzes passen niet meer in deze tijd, in die jaren vijftig zijn ze best nog wel gewaagd. Uiteindelijk blijkt een leven samen mogelijk. En ik moet eerlijk bekennen dat ik dit Jean en Howard heel erg gunde. Zij zijn mensen die het beste maken van hun leven en die genieten van de kleine dingen in het leven die hen gegeven zijn. Small Pleasures schetst een mooi tijdsbeeld en twee aardige mensen. Chambers slaagt erin ons overtuigend mee te nemen in hun noodgedwongen bekrompen levens. 

Zonder de laatste pagina’s zou Small Pleasures een prachtig tijdsbeeld van een vroeger Engeland opgeleverd hebben. Met deze pagina’s komt de nadruk opeens teveel te liggen op ‘we werken naar een tragisch einde toe’. Eigenlijk was het passender geweest indien de twee geliefden uiteindelijk niet voor elkaar hadden kunnen kiezen, dat had gepast in de tijdsgeest en de hele sfeer van de roman. Tip: lees Small Pleasures vooral maar sla de pagina’s over het ongeluk over, dan houd je een mooie roman over een benepen tijd over. 





zondag 4 april 2021

Amanda Craig ||The Golden Rule

 


Longlist 2021

The Golden Rule laat zien dat het woordje Fiction niet voor niets in de naam van de Prijs staat. The Golden Rule is een thriller waarin ook romantiek een grote rol speelt. Wat The Golden Rule llichtelijk verpest is dat auteur Craig zelf blijkbaar niet precies weet wat ze nu met haar roman wil. 

In The Golden Rule worstelt hoofdpersoon Hannah met een vechtscheiding. Bijna ex Jake, geboren met een gouden lepel in zijn mond, vindt dat Hannah niet moet zeuren en niet zo egoïstisch moet zijn. Dus betaalt hij regelmatig de huur niet, heeft niet in de gaten dat Hannah met schoonmaakbaantjes de kost verdient en hun dochter Maisy slechts met moeite goed te eten kan geven. Hij voelt vooral de behoefte om met nieuwe vriendin Eve leuke, dure dingen te doen. 

Dan ontmoet Hannah op weg naar Cornwall in de trein Jinny. De twee vrouwen onthullen onder het motto ‘jou zie ik hierna nooit meer’ details uit hun relaties met bijna ex-en. En dan stelt Jinny voor dat ze elkaars echtgenoten vermoorden. Op die manier slagen ze erin zich te ontdoen van die vervelende kerels en is de kans zeer klein dat ze gesnapt worden. We zullen het er maar op houden dat Hannah dronken gevoerd is door Jinny, dat ze op weg is naar het sterfbed van haar moeder en daardoor niet al te helder is maar ze gaat mee in het plan van Jinny. Sterker nog, ze rijdt in Cornwall naar het huis waar Jinny’s ex woont en gaat naar hem op zoek. Gelukkig voor hem ontmoet ze alleen de dronken beheerder van het landgoed. 

Ik geloof dat ik niemand verras wanneer ik verklap dat die beheerder natuurlijk Jinny’s ex Stan is en dat die beheerder in werkelijkheid natuurlijk niet de bruut is waarvoor Jinny hem uit maakt. Ik vrees dat ik zelfs niets verklap wanneer ik weggeef dat Stan en Hannah zich natuurlijk tot elkaar aangetrokken voelen. Of Hannah hem alsnog vermoordt en of Jinny zich houdt aan de afspraken door Jake uit de wereld te helpen verklap ik natuurlijk niet. 

Hannah’s moeder overlijdt, waardoor Hannah in de zomer haar geliefde Londen moet verlaten om zaken af te handelen. Dochter Maisy geniet van zon en buitenlucht, Hannah zelf raakt in vertwijfeling: keert ze terug naar Cornwall waar ze waarschijnlijk makkelijker voor Maisy kan zorgen of kiest ze toch voor Londen waar het leven duur en hard is maar blijkbaar ook wel zo leuk dat Hannah niet uit de stad weg wil. Het tenenkrommende element in The Golden Rule speelt in de strijd tussen Cornwall en Londen, of liever gezegd tussen het Brexit-stemmende deel van het land dat de mogelijkheden van vooruitgang niet ziet en de natuurlijk vooruitstrevende inwoners van Londen. 

In Cornwall zelf wordt die kloof ook nog eens lekker dik aangezet doordat Hannah’s familie woont in St. Pirran, een niet al te aantrekkelijk dorp dat bepaald niet profiteert van de toeristische explosie in hun ‘county’. Buurdorp Fol daarentegen bulkt van het geld en is bijna volledig opgekocht door rijke Britten die er elke vakantie komen doorbrengen. In St.Pirran krijgen mensen met moeite een huurhuisje en worden de vissen weggevangen door de Fransen, in Fol kun je dineren in sterrenrestaurants en dure designerkleren kopen. Begrijp me niet verkeerd: ik weet zeker dat die kloof in het land van onze overburen bestaat. Craig zaagt echter van zulk dik hout planken en is zo weinig subtiel dat ik me alleen maar ergerde aan haar pogingen om de tegenstellingen te duiden. 

Het helpt misschien ook niet dat ik Hannah eigenlijk ook niet zo zag zitten. Heel onaardig gezegd: ze was tijdens haar studie geobsedeerd door Stan en deed alles om hem tot de hare te maken. Ze slaat alle tekenen en alle waarschuwingen in de wind en leeft alleen voor hem. Ik geloof meteen dat hij na hun scheiding bepaald geen model-ex was maar gut, Hannah zeurt en klaagt er op los. Ik bespeurde in de roman in ieder geval weinig zelfreflectie. Geen enkel vermogen om naar haar aandeel in hun relatie te kijken. Iets dat dus ook weer terugkeert in haar ellenlange beschouwingen over Cornwall  Londen. 

Van enige karakterontwikkeling is in The Golden Rule sowieso weinig sprake. Craig maakt volop gebruik van stereotypen in de opbouw van haar personages: hardwerkende jonge vrouw met vadercomplex, ruwe bolster blanke pit, verwende rijkeluiszoontje, inhalige vriendin alleen uit op geld, plattelander die walgt van de grote stad, etc. etc. Niet erg, het hoort bij het genre.

Ik vind het wel erg dat The Golden Rule zwalkt. The Golden Rule is helaas bezweken onder te grote ambities van de auteur. Ik vermoed dat de roman zeer vermakelijk had kunnen zijn indien Craig zich had gefocust op thriller of romantiek, zelfs de combi had misschien nog gewerkt. De bijna ergerlijke poging om Brexit te duiden, om te laten zien hoe bepaalde mensen in Engeland niet profiteren van welvaart sneuvelt door de bijna onbeholpenheid waarmee Craig dit toch best wel beladen thema aanvliegt. En oh ja, had ik al vermeld dat Craig ook nog probeert de wereld van de literatuur freak (Hannah) te combineren met die van de gamer (Stan)? Jammer dat niemand streng is geweest en om focus heeft gevraagd. Dat was de roman zeer ten goede gekomen. 





zondag 28 maart 2021

Yaa Gyasi || Transcendent Kingdom

 


Longlist 2021

Yaa Gyasi verrast voor de tweede keer op rij met een roman waarin afkomst, huidskleur, armoede en talent een grote rol spelen. Niet door luidkeels aandacht op te eisen maar door op vernuftige wijze de lezer deelgenoot te maken van het dagelijkse leven van een Ghanees-Amerikaanse vrouw. 

Die Ghanees-Amerikaanse vrouw is niet de gemiddelde vertegenwoordiger van haar groep. Gifty is een uitzonderlijk talent op het vlak van neurowetenschap, haar onderzoek leidt waarschijnlijk tot baanbrekende inzichten. Gifty is bovendien gezegend met het bovengemiddelde vermogen van wetenschappers om zich te focussen, om de wereld buiten te sluiten en zich te richten op dat ene doel. Gifty heeft vriendjes gehad maar liefde en seks hebben op dit moment geen plek in haar leven. 

Gifty is daarnaast ook de dochter van een Ghanese moeder die ooit haar land verliet om een beter leven op te bouwen voor haar familie. Echtgenoot volgt later maar redt het niet in Alabama, Amerika. Hij keert weer terug naar Ghana en start een nieuw gezin; zijn eerste gezin ziet hem nooit meer terug. Moeder, bijnaam The Black Mamba (TBM), werkt zich een ongeluk om het hoofd boven water te houden, haar twee kinderen Nana en Gifty daardoor vaak aan hun lot over latend. Wanneer Nana eerst een getalenteerd voetballer en daarna een nog getalenteerder basketballer blijkt, zet TBM alles op alles om zijn carrière mogelijk te maken. 

Nana’s talent laat zien hoe racisme kan doorwerken in het hedendaagse Amerika. Tja, dat concurrerende voetbalteams in Alabama waar TBM neergestreken is weinig subtiel omgaan met een zwarte speler verbaast niet. Dat iedereen ervan uit gaat dat voor een zwarte knul als Nana sport de enige uitweg naar een beter leven is, bevestigt gevestigde patronen. Ja, beurzen op basis van zijn sportieve prestaties zullen zeker helpen. Nana is echter slim genoeg om die beurzen, net als zus Gifty, op basis van zijn schoolcijfers te krijgen. Het leven beslist echter anders. En dan blijkt hoe armoede en racisme elkaar keer op keer versterken.

Nana raakt tijdens een wedstrijd zwaar geblesseerd, wordt zonder noemenswaardige hulp maar wel met de nodige, verslavende pijnstillers weer naar huis gestuurd. Herhalingsrecepten blijken makkelijk te verkrijgen, Nana raakt binnen de kortste keren verslaafd. Eerst aan de pijnstiller, daarna aan heroïne. De enige hulp die TBM weet te krijgen is vanuit de kerk. En ook daar geldt: zodra de succesvolle zwarte basketballer van zijn voetstuk valt, wordt hij keihard verstoten. Er is geen geld, geen mogelijkheid om Nana de zorg te bieden die hij nodig heeft. TBM kent de wegen niet die ze had kunnen bewandelen, dus valt Nana in de handen van dealers en is er voor hem al snel geen uitweg meer. 

Nana sterft aan een overdosis; TBM verzinkt al snel in een zware depressie, Gifty blijft moederziel alleen achter. Niemand heeft in de gaten welk effect verdriet en zorgen op haar hebben. Ze verandert al snel in iemand die niemand in haar leven toelaat en die doodsangsten uitstaat dat ook haar moeder haar zal verlaten. Gifty kiest voor de wetenschap en in die wetenschap voor een richting die haar wellicht antwoorden kan geven op de vraag ‘waarom raakt iemand verslaafd?’. De weinige relaties die ze heeft struikelen over haar onvermogen om nog langer mensen te vertrouwen. Ze houdt er steeds rekening mee dat aan alle goede dingen een einde komt. 

Gyasi beschrijft de wereld van Gifty wonderschoon. Ze neemt ons mee in het hoofd van een vrouw die door de rest van de wereld gezien wordt als een briljant wetenschapper die het ver gaat schoppen maar die in werkelijkheid onzeker is en niet goed voor zichzelf zorgt. Een tweede depressie waardoor ze de zorg voor de TBM weer op zich moet nemen zorgt langzaam maar zeker voor een verandering in het leven van Gifty. Beginnend met het schoorvoetend toestaan van twee wetenschappers in haar persoonlijke leven. 

Transcendent Kingdom gaat over  kansen in een maatschappij die vaak weinig kansen biedt aan bepaalde bevolkingsgroepen. Transcendent Kingdom gaat ook over de vraag waarom de één ten onder gaat aan zijn verslaving en de ander de aanleg tot verslaving inzet om resultaten te behalen. Laten we namelijk wel wezen: Gifty is wellicht niet verslaafd aan een pijnstiller of drug maar de manier waarop zij haar leven voor de wetenschap inzet vertoont aardig wat trekjes van verslaving. Gedrevenheid noemen we het dan. Haar levert het uiteindelijk succes op, haar broer sneuvelt.  

Gyasi is niet de schrijver die met veel bombarie heftig aandacht vraagt voor onrecht. Dat onrecht krijgt een plek in haar verhaal en keert keer op keer terug. Soms met subtiele verwijzingen, soms met keiharde feiten. Transcendent Kingdom kun je niet lezen zonder je bewust te worden van de ongelijkheid die het leven van zoveel mensen beheerst, van de kansen die hen bewust ontzegd worden. Gifty is hét voorbeeld dat die kansen er zijn, zij is ook hét voorbeeld van iemand die levenslang getekend is door verdriet en onrecht.  

Transcendent Kingdom is een prachtig geschreven roman over een prachtige  jonge vrouw die de lezer vanaf het eerste moment in het hart sluit. Gyasi laat ons op ongekende wijze diep doordringen in haar leven. Gifty’s wereld is gedurende ruim 250 pagina’s de onze, ik genoot van elke pagina. Een geduchte kanshebber voor de Women’s Prize dit jaar.  



 


zondag 21 maart 2021

Raven Leilani || Luster


 Longlist 

Weer een boek van een jonge vrouw over jong zijn nu. Eén belangrijk verschil met andere romans in dit genre: hoofdpersoon Edie heeft het écht moeilijk. Of ik haar oplossing helemaal vat is een tweede. 

Edie is jong, zwart, opgegroeid met twee ouders die het er bepaald niet goed hebben afgebracht. Ze kan met recht zeggen dat ze een moeilijke jeugd heeft gehad, haar toekomst is bepaald niet rooskleurig. Ze heeft een middelmatig baantje dat ze voor zichzelf verpest door zo ongeveer met elke daar werkende man het bed in te duiden. Het helpt zeker niet dat ze één van de twee zwarte vrouwen is die bij het bedrijf werkt en voortdurend tegen racisme aanloopt. Edie raakt haar baan en woonruimte kwijt, haar tekentalent laat ze grotendeels onbenut. Haar relatie met Eric biedt bepaald weinig perspectief.

Eric is een wat saaie witte man van middelbare leeftijd. Je kunt je afvragen waarom hij een relatie start met een jonge zwarte vrouw. Is het de leeftijd of speelt er iets anders? Bijvoorbeeld het feit dat hij en zijn vrouw pleegouders zijn van een jong zwart meisje en dat ze zich eigenlijk geen raad weten met al dan niet institutioneel racisme? Of hebben hij en echtgenote Rebecca een open relatie die af en toe vreemde situaties oplevert? Het wordt nooit helemaal duidelijk en ik moet eerlijk bekennen dat ik absoluut niets snap van beide echtelieden. Ik vroeg me regelmatig af waar ze in godsnaam mee bezig waren? 

Luster is een moderne versie van een wordingsroman waarin een jonge volwassene langzaam maar zeker de weg naar een eigen leven en toekomst vindt. Zo ook Edie. Haar worsteling past bij onze tijd, bij de omstandigheden waarin zij als jonge zwarte vrouw leeft en haar weg moet vinden. Tenminste, tot op het moment dat niet Eric maar Rebecca zich over haar ontfermt. De driehoeksrelatie die dan ontstaat gaat toch wel een tikkeltje verder. 

Ik moet heel eerlijk bekennen dat ik me door Luster vooral ben gaan afvragen of ik nu zo truttig ben of dat de driehoeksverhouding echt wel te ver gaat, zeker gegeven het feit dat Edie niet zo maar een jonge vrouw is. Ze draagt een ronduit ongelukkige jeugd met waardeloze ouders met zich mee, ondervindt aan den lijve voortdurend racisme, is niet in staat normale relaties met mensen op te bouwen – mannen én vrouwen. De drie volwassenen in de roman spelen met elkaar, in wisselende constellaties. Edie is zeker geen willoos slachtoffer, ook zij speelt spelletje met Eric en Rebecca. Maar toch, haar positie in het leven is dermate veel beroerder dan die van Eric en Rebecca dat de driehoek voortdurend ongelijk voelt. 

Ik vermoed dat Leilani de driehoeksverhouding gebruikt om Edie wakker te laten worden voor haar mogelijkheden. Ik blijf het gevoel overhouden dat die relatie te extreem is, dat het doel ook gediend had kunnen worden met een wat minder extreme vorm. Het feit dat de relatie alleen belicht wordt door Edie maakt dat we nooit te weten komen wat de beweegredenen van Eric en Rebecca zijn.  Juist dat maakt dat ik daardoor het gevoel heb dat de driehoek teveel aandacht wegtrekt van Edie’s leven en dat vind ik persoonlijk jammer. Een wat minder extreme vorm had wellicht voor een betere balans in de roman gezorgd. 

Leilani geeft Edie een stem die naarmate de roman vordert steeds duidelijker en stelliger wordt. Zij is de ik-persoon, zij is het die het verhaal doet. Het zijn haar woorden die we steeds krachtiger en van deze tijd zien worden. Zo van deze tijd dat ik soms echt geen idee had wat er op papier stond. Ik vermoed dat Leilani dan taal uit games maar ook muziekteksten gebruikt, werelden waar ik ver van af sta. Ongeacht dat ik niet begrijp wat er op papier staat, het komt wel over. Ik kreeg af en toe de indruk dat ik een schrijvende rapper las, iemand die met veel gevoel voor ritme en kracht de juiste  woorden op papier zet.  

Luster is een moderne wordingsroman. Eentje waarin de omstandigheden vele malen verder gaan dan identiteitsproblemen op school of universiteit. Edie is een jonge zwarte vrouw die synoniem staat voor vele jonge zwarte vrouwen in haar omgeving. Met één groot verschil en dat maakt dat Luster ook toch wel weer zo’n roman is over een jonge vrouw die aan het einde van de roman goed terecht komt: Edie tekent en is een groot talent. Dat talent groeit met de roman mee, dat talent biedt haar een uitlaatklep en de kans om haar leven te veranderen. Luster eindigt met hoop, ook een moderne wordingsroman heeft zicht op een betere toekomst nodig.