Mary Lawson || A Town Called Solace

 

Bookerprize Longlist 2021

A Town Called Solace is typisch zo’n ingetogen roman waar ik dol op ben. Lawson kende ik nog niet, ik ben blij dat ik door de Booker Prize op haar spoor ben gezet. In A Town Called Solace knoopt ze vakkundig twee verhaallijnen aan elkaar die elkaar steeds meer aanvullen.

In verhaallijn één loopt puber Rose van huis weg, jongere zus Clara in de stress achterlatend met twee ouders die ternauwernood het hoofd boven water houden. Clara besluit de wacht te houden bij het raam zodat ze ogenblikkelijk ziet wanneer zus Rose weer terugkeert. Het geloof dat dit gaat gebeuren breekt langzaam maar zeker af. Het feit dat haar ouders haar leugens om bestwil vertellen maakt een en ander er niet beter op. Clara vindt alleen nog structuur in het wacht houden en het voer geven aan de kat van de buurvrouw, Elizabeth.

Die buurvrouw blijkt overleden, één van de dingen die Clara’s ouders verzwegen hebben voor haar. Clara snapt dan ook niet waarom opeens een vreemde man zijn intrek neemt in haar huis. Ze sluipt stiekem het huis in om de kat te voeren en zet alle voorwerpen die de man verplaatst weer op de juiste plek. Die man, Liam, snapt ook niet helemaal waarom Elizabeth hem het huis en veel geld heeft achtergelaten. Voor hem is ze een vage goede herinnering uit zijn jeugd. Hij is eigenlijk vast besloten het huis zo snel mogelijk te verkopen. Een nare scheiding en daaropvolgende spontaan ontslag maken dat hij niet meteen actie onderneemt en blijft hangen.

Lawson vertelt het verhaal uit drie perspectieven en niet altijd synchroon in tijd. We komen uit de monden van Clara, Elizabeth en Liam te weten wat er allemaal speelt en speelde, waarbij het perspectief van Elizabeth logischerwijs vooral ingaat op gebeurtenissen in het verleden. Door haar komen we te weten waarom Liam zo’n plek in haar hart heeft ingenomen. Liam zelf blijft voorgoed onwetend van de waarheid.  

 A Town Called Solace gaat vooral om de interne beslommeringen van drie mensen, waarbij Liam een soortement verbindend persoon is. Lawson beschrijft overtuigend een kind dat steeds wanhopiger en verdrietiger wordt, zich verbeten vasthoudend aan de enige structuur die ze nog in haar leven heeft, een kat. Lawson maakt het ook heel aannemelijk dat stedeling Liam niet vertrekt uit dorp Solace.  Zij schetst een beeld van een man opgegroeid met vier zussen en een moeder die net weet hoe ze met haar zoon moet omgaan. Of dat komt omdat die zoon moeite heeft met het aangaan van relaties of dat hij dat aan zijn moeder te danken heeft, blijft onduidelijk. In Solace komt Liam tot rust en accepteert hij een bijna vanzelfsprekende plek in het dorp. 

Solace is de plek waar alles zich afspeelt, zo’n dorp ergens ver weg in Canada, ver van de bewoonde wereld. Lawson laat ons zien dat een dergelijk dorp zijn nadelen maar ook degelijk zijn voordelen heeft. Mensen kennen en helpen elkaar, de plaatselijke politieagent denkt niet na enkele dagen ‘tja, weggelopen puber, past niet op mijn toch al zo volle bordje’. 

A Town Called Solace kabbelt op fijne manier door de gekozen structuur en de vlotte schrijfstijl van Lawson naar een einde toe.  Ik was geboeid, niet alleen omdat ik wilde weten wat er speelde tussen Liam en Elizabeth en of Rose nog terug zou komen, maar vooral omdat ik dolgraag Clara en Liam beter wilde leren kennen. En dat is gelukt. A Town called Solace is een zeer geslaagde kennismaking met Lawson. Een aanrader. 

Marian Engel || Bear

Bear is geen recente roman. Engel schreef deze in de jaren zeventig. Ik kan me zomaar voorstellen dat het in die tijd vooral gezien werd als een roman met een zwaar feministische insteek. In deze tijd is het zwaartepunt van de symboliek verschoven: naar de verhouding van de witte Canadezen met de oorspronkelijke bewoners van Canada.

Bear is zwaar symbolisch, de roman wordt vergeleken met mythes, met sprookjes. Niet vreemd. In de roman ontwikkelt de relatie tussen een bibliothecaresse en een beer zich bepaald niet op gebruikelijke wijze. Die relatie kan alleen maar als symbolisch gezien worden. Zo nee, dan vrees ik dat je als lezer je enigszins vertwijfeld afvraagt waar de auteur in vredesnaam op uit was. 

Bibliothecaresse Lou brengt haar zomer op een klein eiland ergens in de Canadese wildernis door. De inhoud van het enige huis op dit eiland is aan haar instituut nagelaten; zij moet onderzoeken of er tussen de meubels, schilderijen en boeken iets interessants zit. 

Lou’s opdracht is niet waar deze roman om draait. Ja, het onthult wat zaken over de wijze waarop Canada gekoloniseerd is maar daar gaat het eigenlijk niet om. Onderdeel van haar opdracht is ook dat zij een oude beer verzorgt en die beer groeit uit tot de focus van haar aandacht. Lou zoekt eerst aarzelend toenadering, wanneer zij merkt dat de beer geen kwaad in zin heeft wordt ze steeds vrijer in de manier waarop ze hem tegemoet treedt. Zo gaat ze met hem zwemmen en wandelen.

Dan komt de beer ’s avonds het huis binnen en krijgt hun relatie een seksuele kant. Lou vlijt zich naakt tegen hem en laat zich door zijn tong bevredigen. Mijn eerste reactie was ‘nou ja, dit gaat wat erg ver”, naar ‘doet me een beetje aan Surfacing van Margaret Atwood denken waarin een zwaarbehaarde meneer de hoofdpersoon seksueel en als onafhankelijke vrouw helpt los te komen van conventie.  En tja, Lou komt zeker los van conventie. De beer, tijdelijk de belangrijkste persoon in haar leven,  laat haar inzien dat ze tot nu toe een oppervlakkig leven geleid heeft, dat ze bij terugkeer in de maatschappij moet ophouden met zichzelf begraven in een stoffig archief. Haar zelfbewustzijn keert terug, ze is niet langer een stoffig muisje.  

Dan komt er een scene waarin Lou een grens overschrijdt en de beer op natuurlijke wijze reageert door haar een flinke tik te geven. Ze wordt letterlijk met een klap teruggebracht naar de werkelijkheid. Dat is ook het moment waarop de beer niet zozeer een rol speelt in een symbolisch ontwaken van een ingedutte vrouw als wel als de symbolische vertegenwoordiger van de oorspronkelijke bewoners van de omgeving van het eiland. 

De manier waarop Lou met de beer omgaat, vooral haar belang dienend, lichtelijk neerbuigend, hem niet helemaal voor vol aanziend, komt dan aardig overeen met de manier waarop witte, koloniserende Canadezen met de oorspronkelijke bewoners van hun land om gingen. De oude Indiaanse vrouw, die de beer verzorgt en hem uiteindelijk mee naar huis meeneemt, hoort bij hem, niet Lou.  

Zoals gezegd, Bear kan niet letterlijk gelezen worden. De lezer die zich kan overgeven aan de symboliek waardeert de wijze waarop Engel de symbolische relatie tussen Lou en de beer beschreven heeft, haar prachtige lyrische taalgebruik en de boodschap die tussen de regels doordruipt: Canada heeft haar oorspronkelijke bewoners slecht behandeld. Ik vermoed dat Bear niet voor iedereen is, het is vast niet voor niets dat de vertaling bijna een halve eeuw op zich heeft laten weten.  In Canada wordt de roman gezien als een meesterwerk en ik kan me er iets bij voorstellen.