Booker Prize 2022: mijn favoriet

Morgen maakt de jury de winnaar van de Booker Prize 2022 bekend. Ik moet bekennen dat het grote verschil tussen de romans het moeilijk maakt om en favoriet te kiezen. Ik heb de hele short list gelezen en er zat niet één roman tussen die ik de prijs niet waardig achtte. Ik begreep ze misschien niet allemaal even goed, was niet altijd gecharmeerd van het genre maar ik waardeerde hun unieke bijdrage aan de wereld van literatuur.

Zoals trouwe lezers ondertussen wel weten ben ik geen fan van expliciete beschrijvingen van geweld. Twee van de romans op de short list beschrijven dictatuur en burgeroorlog in hun landen; de logisch daaraan gekoppelde beschrijvingen van geweld werkten niet voor mij. Om die reden vallen, ondanks alle positieve dingen die ik over de romans kan zeggen, Glory en The Seven Moons of Maali Almeida af.

Ik begreep helaas niets van Treacle. Het hielp niet dat de roman voor mijn gevoel wel heel erg tegen ‘fantasy’ aan schurkte. Ik kan me voorstellen dat liefhebbers van het genre deze roman zeer waardeerden, ik kon er weinig mee. Ook het aantal levende doden (of dode levenden) dat de pagina’s van The Trees bevolkte sprak me bepaald niet aan. Horror is al helemaal geen favoriet en hoewel ik ook in dit geval best zag dat de levende doden nodig waren voor de verhaallijn en de boodschap, haakte ik persoonlijk af toen hun aantallen per pagina groeiden.

Oh William! en Small Things passen beter bij mij. Het zijn ‘kleine’, bijna introverte romans met veel persoonlijke introspectie. Geen luidruchtige stemmen of hoofdpersonen, geen oproepen tot actie en geweld. Ik geef daar echt wel de voorkeur aan. Een keuze tussen beide romans is nog best lastig, ik heb van beide genoten. Uiteindelijk gaf het prachtige, kippenvel veroorzakende einde van Small Things de doorslag. Keegan slaagt erin een boodschap van hoop mee te geven aan een keuze die onherroepelijk negatieve gevolgen zal hebben voor het gezin van de hoofdpersoon. De enige keuze die hij kon maken.

 

Shehan Karunatilaka || The Seven Moons of Maali Almeida

Booker Prize Shortlist 2022

 Het is vanaf het prille begin duidelijk dat hoofdpersoon Maali Almeida dood is. He is net aangekomen in een soort verzamelplek voor de overledenen, een mogelijk startpunt om opnieuw geboren te worden. Maali heeft zeven dagen om wat formaliteiten af te handelen; indien hij te lang in de vertrekhal blijft, is hij gedoemd om voor eeuwig in de tussenzone te blijven. Medewerkers proberen hem naar de plek te leiden waar zijn hergeboorte kan plaatsvinden, Maali heeft echter een ander plan. Hij is vastbesloten eerst wat problemen uit zijn leven op te lossen. Wat volgt is een lawaaierige, kleurrijke and tegelijkertijd angstaanjagende reis door heden en hiernamaals.  

Maali heeft een dubbele persoonlijkheid. Hoewel hij heel veel van zijn vriendje houdt, horen slippertjes met bekende en onbekende mannen voor hem tot het leven. Hij is verslaafd aan gokken, wat hij verbergt voor het vriendje en lijkt het leven bepaald niet serieus te nemen. Hij is een aanstekelijke losbol die van het leven geniet. In de roman komt ook zijn andere kant steeds duidelijker naar boven. Die waarin hij gewelddadigheden vastlegt op de foto en zo de voortdurende strijd in Sri Lanka vastlegt.

Een kant die bovendien onverwacht beschermend is naar vriend Dilan en beste vriendin Jaki. Hij wil dat zij hem helpen om de waarheid over zijn dood boven tafel te krijgen, tegelijkertijd wil hij niet dat ze daardoor in gevaar komen. En moet hij bovendien accepteren dat ze vanaf nu zonder hem door moeten.

The Seven Moons lijkt een beetje op een goed uitgevoerde combinatie van achtbaan en spookhuis op de kermis. The roman krioelt met geesten en rare, agressieve wezens in de tussenzone, in de echte wereld duiken steeds meer mensen op die wellicht iets weten over Maali’s dood. Ik moet bekennen dat ik op een gegeven ogenblik het spoor bijster was waar het ging om alle vechtende partijen in Sri Lanka; ik leed een beetje aan informatie overload.

Karunatilaka vermengt de echte wereld en de tussenwereld bijna willekeurig. De duidelijkste structuur in de roman is de indeling in hoofdstukken die elk de tijdzone van één ‘maan’ beschrijven. Binnen die hoofdstukken gaat hij los. Snelle wisselingen tussen heden – verleden en tussenzone maken dat je voortdurend alert moet zijn op waar je wanneer met wie bent. Dit gekoppeld aan de kleurrijke en levensechte beschrijvingen van beide werelden, de mensen, de geesten en de duivels maken voor een bijna explosieve leeservaring.

Een explosieve leeservaring die waarschijnlijk correspondeert met de politieke en maatschappelijke situatie in Sri Lanka. Ik weet niet precies wat er allemaal op het kleine eiland gebeurt, het lijkt één van die plekken op aarde waar fracties, politici en bevolkingsgroepen het nooit met elkaar eens worden en liever blijven vechten voor de macht. The Seven Moons gaf ook mij een beknellend kijkje in Sri Lanka met al het geweld dat hoort bij de voortdurende strubbelingen. Maali is degene die alles op beeld heeft vastgelegd.

Ik zal niet onthullen of Maali erin slaagt uit te vinden hoe hij overleden is en om zijn vrienden en vijanden naar zijn foto’s te leiden. Ik onthul wel dat Maali naarmate de roman vordert steeds meer in mijn achting groeide. Ondanks zijn niet helemaal serieuze houding ten opzichte van relaties en gokken blijkt hij één van die mensen die in staat zijn ondanks alles onafhankelijke keuzes te maken. Hij is een goede man die de juiste beslissingen neemt. Ik weet niet zeker of The Seven Moons wat mij betreft de Booker moet winnen, ik geef toch de voorkeur aan iets minder drukke romans. Ik snap wel degelijk waarom de roman op de shortlist staat.

 

NoViolet Bulawayo || Glory

 

Booker Prize Shortlist 2022

Glory is geen makkelijke roman. De realistische beschrijvingen van de wreedheid en het geweld in een dictatuur komen hard aan en confronteren je als lezer met de harde waarheid dat wereldwijd duizenden en duizenden mensen onderdrukt, mishandeld, uitgehongerd en gedood worden door de grillen van een kleine elite en een wrede egoïstische dictator. Het feit dat de personages in Glory dieren zijn veranderde daar niets aan; sterker nog, Bulawayo’s boodschap kwam er alleen maar harder door aan.

De personages in Glory zijn dus dieren, dat wil zeggen, tamme dieren. De leeuwen en de olifanten worden lekker met rust gelaten in Jidada met een -da en nog een -da. Bulawayo’s keuze zorgt ogenblikkelijk voor een verschuiving: Glory’s voornaamste personages zijn in hoge mate symbolisch. Ze staan niet alleen voor Jidada, ze representeren alle wezens die het slachtoffer zijn in een dictatuur. In deze zwaar symbolische roman beschrijft Bulawayo het proces om te komen tot een dictatuur: wat was de eerste stap? Wie vochten eerst voor vrijheid en veranderden vervolgens in wezens die het einde van kolonisatie benutten om er vooral zelf heel veel beter van te worden? Wat gebeurt er met degenen die in opstand komen? Waarom duurt een dictatuur voort? Is er een manier om er een einde aan te maken?

Het is aan de lezers van Glory om te beoordelen of Bulawayo erin slaagt het proces succesvol te beschrijven. Ik was in ieder geval onder de indruk van de wijze waarop ze een stem geeft aan hen die misbruiken en zij die onderdrukt worden. Dictator Truvy, een zwarte hengst, wordt in haar handen realistisch en angstaanjagend, ik kon me helemaal voorstellen dat welke dictator dan ook zijn wijze van redeneren zou kunnen volgen. Het effect van Glory zit niet zozeer in de beschrijving van al het geweld, het zit in Bulawayo’s mensenkennis, haar perfecte toepassing van literaire stijlelementen.

Ik vond Bulawayo’s keuze voor dieren eerst wat ongemakkelijk. Het was bijna alsof ik wat ik las niet serieus kon nemen. Het feit dat het land dat leed onder een dictatuur steevast bijna vrolijk en optimistisch Jidada met een -da en nog een -da werd genoemd hielp daarbij niet. Het duurde even voordat ik me realiseerde dat deze keuze het mogelijk maakte om de personages naar het symbolische niveau op te tillen. Bulawayo doet daar vervolgens een stapje bovenop: bijna hypnotiserend gebruik van opsomming en herhaling. Bulawayo noemt bijvoorbeeld niet één onderdrukte groep, nee, ze somt ze allemaal op (zelfs al vergt dat meerdere pagina’s). Het versterkt het gevoel van noodzaak dat de roman doordrenkt. Er is geen tijd voor overweging of reflectie. Glory’s taal is vanaf de eerste regel superactief en roept op tot actie, tot verandering.  

De opsommingen en de herhaling versterken bovendien de perspectiefwijzigingen die Buluwayo gebruikt: van één dier naar een alwetende verteller naar een complete groep. Vele pagina’s lang is niet één dier aan het woord maar alle dieren, de gehele natie. In Glory krijgt slechts een beperkt aantal dieren individuele aandacht: de dictator natuurlijk, de leider van de honden en geit Destiny als vertegenwoordiger van de onderdrukten. De lezer leert alleen haar een beetje kennen, het is duidelijk dat zij een rol zal spelen in het misschien beëindigen van de dictatuur. .

Jidada is een land op  het Afrikaanse continent. Sommige van de dieren zijn Christenen, anderen geloven in pre-koloniale goden. Truvy, als een ware opportunist, kiest voor traditie of geïntroduceerd zoals het hem uitkomt. Een tovenaar helpt hem met bezwerende spreuken en magische sjaals, een priester helpt om de vrouwen aan het aanrecht te houden. Kat Duchesse, spreekbuis voor de traditionele goden, helpt de dieren om in contact te komen met hun voorouders en houdt zo de gedachte aan herinnering en wraak levendig.

Zoals ik al zei, bepaald geen makkelijke roman. Glory wijst je pijnlijk op al die landen die nu lijden onder een dictatuur, oorlog en invasie. Ik vroeg me tijdens het lezen regelmatig af in welk dier Bulawayo een Poetin of Assad zou transformeren. Ik kan me absoluut voorstellen dat zij met de Booker Prize aan de haal gaat,  in welk geval terecht een schrijver wint die stijl, taal en inhoud perfect combineert om haar boodschap van de daken te schreeuwen.