Bonnie Garmus || Lessons in Chemistry

Sorry, ik moet af en toe wat weggeven over de inhoud

Lessons in Chemistry was een hit in 2022 en terecht. Ik heb me kostelijk geamuseerd met de belevenissen van scheikundige Elizabeth die in de jaren 50-60 in een totaal vrouwonvriendelijke wereld een plek moet zien te veroveren. Vanuit literair oogpunt valt er van alles en nog wat aan te merken op de roman, maar oh, je zou toch willen dat elke puber, mannelijk en vrouwelijk, de roman leest en daardoor snapt wat er nog steeds mis is met man-vrouwverhoudingen.

Elizabeth is een briljante scheikundige. Dat zij die waardering niet krijgt, ligt niet aan haar maar aan de wereld om haar heen. Ze heeft niet kunnen promoveren, omdat het de universiteit beter uitkwam haar weg te sturen dan de hoofddocent die haar had verkracht en die toevallig te veel aanzien had (en daarmee sponsoren binnenhaalde). Op de universiteit waar ze desondanks aangenomen wordt, krijgt ze alleen maar tegenwerking van de hoofddocent. Hij snapt in eerste instantie doodeenvoudig niet waar ze mee bezig is en tegen de tijd dat hij het wel snapt, pikt hij haar werk gewoon in. Nadat hij haar eerst, met dank aan een vrouwelijke P&O-er ontslagen heeft.

In dit geval omdat Elizabeth een dubbele doodzonde heeft begaan: ze woont ongetrouwd samen met een briljante scheikundige die baanbrekend werk verricht, weigert met hem te trouwen en blijft bij zijn onverwachte overlijden zwanger en daardoor werkloos achter. Wanneer ze toevallig wordt ontdekt en een kookprogramma mag gaan presenteren op een totaal onmogelijk tijdstip (einde van de middag wanneer alle potentieel kokende moeders kapot op de bank hangen) blijkt haar show een enorme hit. Niet omdat ze gracieus ronddartelt over het scherm en lieflijk de gesponsorde producten aanprijst maar omdat ze het tegendeel doet: ze blijft zichzelf en neemt haar vrouwelijke kijkers serieus.

Het zal niemand verbazen dat de baas van het tv-station zich gruwelijk aan deze onvrouwelijke persoon ergert en haar liever nog gisteren dan vandaag ziet vertrekken, nadat hij haar natuurlijk eerst even tegen haar zin wil laten kennis maken met een echte man. Hij gaat aan zijn trekken thuiskomen, met Elizabeth spot je niet. Daar is zij te rechtlijnig voor, te veel haar eigen persoon. Zo voedt zij ook dochter Mad (nee, geen afkorting van Madeleine maar een vergissing bij het noteren van de naam) op alsof het meisje al een volwassene is. Geen kinderboeken voor Mad maar volwassen literatuur, geen betutteling maar erkenning van het feit dat Mad net als haar ouders superintelligent is.

Lichtelijk overdreven allemaal en wel heel erg zwart-wit? Absoluut! Maar gut, wat schrijft Garmus het allemaal aanstekelijk op en hoe aantrekkelijk maakt ze haar hoofpersonen wel niet. Of juist niet. Dat bepaalde personages zelfs van hun fouten leren en de kans krijgen ze te herstellen verhoogt de pret alleen nog maar. De scene waarin sponsor, voormalig P&O-er en onze Elizabeth samen aan de hoofddocent uitleggen waarom hij nu ontslagen wordt, is waarlijk briljant. Ik vrees dat medereizigers mij regelmatig hardop hoorden lachen.

Lichtelijk overdreven dus en bepaald zwart-wit maar helaas nog steeds de werkelijkheid. In de week dat ik dit blog schrijf, zijn net twee universitaire docenten ontslagen in verband met ongewenst gedrag (de één noemde het geloof ik ouderwets gedrag, net alsof het vroeger wel door de beugel kon). En wat te zeggen van vrouwen die afgerekend worden op dominant gedrag? Geldt dat voor mannen ook of zien wij dergelijk gedrag bij mannen nog altijd als natuurlijk terwijl we het bij vrouwen afkeuren? Zegt u het maar!

Oftewel, Garmus heeft een kostelijke roman geschreven waarin onder de humor een flinke lading maatschappij kritiek verstopt zit. Misschien dat die humor in dit geval jonge lezers over de streep kan trekken. Een tiktokje op Booktok doen ter promotie van Lessons in Chemistry wellicht? 

Monica Ali || Love Marriage

Wanneer Love Marriage start, lijkt alles in het leven van hoofdpersoon Yasmin perfect. Ze is verloofd met de ideale man, is aardig op weg om een goede arts te worden en heeft een liefdevolle familie. Haar grootste zorg lijkt nog de ontmoeting met de moeder van haar verloofde: hoe gaat die ontmoeting tussen een traditioneel Pakistaans Moslim-gezin en een feministisch boegbeeld wel niet uitpakken? Arme Yasmin, haar overzichtelijke leventje staat op het punt enorm te veranderen.

In beide families komen langzaam maar zeker geheimen naar boven en blijkt de werkelijkheid lang zo idyllisch niet als Yasmin altijd dacht. Langzaam maar zeker blijkt dan ook dat zij al lange tijd de waarheid verdringt, dat haar positie in haar familie grotendeels bepaald is door conventie en machtsverhoudingen.

Ik zou zeggen, lees Love Marriage vooral wanneer je wilt weten hoe het afloopt met Yasmin, haar verloofde, haar familie en zijn moeder. Je zult worden beloond met vele vermakelijke maar ook dramatische scenes die door Ali vakkundig naar een einde worden toe geleid. Wat op de laatste pagina vooral duidelijk is geworden, is dat niets is wat het lijkt. En dat door alle verwikkelingen waarin Yasmin en de zijnen belanden de geheimen eindelijk naar boven komen en er een opening komt voor verbetering.

Yasmin en haar verloofde Joe zijn voor Ali het vehikel om te laten zien dat ieder gezin patronen heeft en dat in die patronen vaak vooroordelen zitten. Yasmin en Joe gaan in Love Marriage op de harde manier leren dat zij anders naar hun geliefden en naar zichzelf moeten gaan kijken. Om een klein voorbeeld te geven waarmee ik niet teveel weggeef: is broer Arif, de gesjeesde student, nu echt een mislukkeling of zien zijn vader en zus niet dat hij met zeer serieuze bedoelingen werkt aan een video over racisme? 

De ontdekkingsreis van de twee geliefden levert hen de waarheid op over de relatie van hun ouders en over de wijze waarop ook zij vaak gevangen zaten in door henzelf niet herkende patronen. De ontdekkingsreis zorgt er ook voor dat de waarlijk sterke persoonlijkheden worden onthuld terwijl de zwaar van zichzelf overtuigde persoonlijkheden moeten dimmen: ook zij blijken hun zwakheden te hebben. Of het nu is jezelf neerzetten als die geweldige fantastische feministische schrijfster, spreekster, etc etc of die stabiele vader en dokter die met zijn traditionele regels het leven van zijn familie in strakke ergo goede banen leidt.

Love Marriage is natuurlijk ook een roman over racisme en vooroordelen. Yasmin is Brits maar hoe ze het draait of keert, haar ouders zijn geboren en getogen in Pakistan. Dat vaderlief ontkent dat hij last heeft van racisme is mooi maar natuurlijk niet de waarheid. Hij ontkent om te kunnen overleven. Broer Arif en vriendin Rania zijn in Love Marriage degenen die actief ageren tegen racisme. Yasmin moet eerst haar eigen variant zien te overkomen. Op het werk maar ook thuis: zij ziet moeder Anisah toch echt vooral als het karakterloze sloofje dat braafjes haar echtgenoot gehoorzaamt. Neem van mij aan, Yasmin moet haar mening  over Anisah aardig bijstellen. 

De ontdekkingsreis van Yasmin en Joe laat ook zien welke rol regels in je leven kunnen spelen. Joe is opgegroeid in een totaal grenzeloos huishouden, Yasmins wereldje hing van regels aan elkaar vast. Beide moeten op hun eigen wijze leren dat er ook een gulden middenweg is: Joe moet grenzen stellen en Yasmin mag zichzelf meer ruimte gunnen om los te laten. In het eerste geval levert het een zwaar verbolgen moeder op die niet meer zonder te kloppen de badkamer mag binnenstappen waar haar zoon net aan het douchen, in het tweede geval leidt het zelfs tot opstand tegen de gevestigde cultuur.

Love Marriage is een complexe roman waarin Ali vakkundig meerdere lijntjes aan elkaar knoopt. Ze bouwt gestaag op naar een ontknoping die duidelijk maakt waarom de families zijn zoals ze zijn. En dat het hard nodig is om die patronen te doorbreken en de mensen om je heen te zien zoals ze daadwerkelijk zijn. Love Marriage is ook een roman waarin Ali kan laten zien hoe ze met enkele beelden op fantastische wijze karakters neerzet. Natuurlijk maakt ze daarbij gebruik van de beelden die in ons hoofd leven maar toch, Yasmin en de zijn kwamen met dank aan Ali tot leven en werden mensen van vlees en bloed. Lezen dus dat Love Marriage!