Mohsin Hamid || The Last White Man

De roman start met de scene waarin de hoofdpersoon, Anders, ontdekt dat hij letterlijk veranderd is. Voor het slapen gaan was hij nog een witte man, bij het wakker worden is hij veranderd in een zwarte. Hij blijkt niet de enige. Aan het einde van de roman zijn er geen witte mensen, iedereen is zwart geworden. Een gegeven dat Hamid gebruikt om de wereld zoals wij deze kennen tegen het licht te houden.

In eerste instantie is Anders een uitzondering. Hij ervaart nu zelf wat het is om een zwarte man te zijn in een door witte mensen gedomineerde wereld. Hij wordt nu letterlijk anders gezien. Zou Hamid overigens in de gaten hebben gehad dat de naam Anders in het Nederlands de verandering in zijn hoofdpersoon benadrukt? Vast niet. Anders ondergaat positieve ervaringen, zijn half-half vriendin Oona accepteert de nieuwe Anders en een solide relatie ontstaat. Ook Anders’ vader, eerder de belichaming van ‘pro-white’ dan andersom, doet serieus zijn best om zijn veranderde zoon te accepteren. Ironisch genoeg blijkt de stervende vader tegen het einde van de roman daadwerkelijk de laatste witte man.

Er zijn vanzelfsprekend ook negatieve reacties. Zo geeft Oona’s moeder letterlijk over wanneer ze de twee samen in bed aantreft. Met het toenemen van het aantal veranderde mensen neemt ook het geweld van de overgebleven witte mensen toe. Samenzweringstheorieën floreren,  complotten ploffen overal op. Totdat het omslagpunt bereikt wordt waarop er doodeenvoudig niet meer genoeg witte mensen zijn om strijd te voeren. De rust keert dan weer terug in de wereld.

De rust keert terug maar Hamid heeft dan al duidelijk gemaakt dat de mensheid op zoek zal blijven naar dat wat mensen anders maakt. In dit geval: zij die altijd zwart waren en zij die naar zwart veranderd zijn. Hoewel aan het einde van de roman iedereen schijnbaar in pais en vree leeft is overduidelijk dat de eerste zaadjes voor toekomstige onrust al gepland zijn.

The Last White Man lees je niet omdat Hamid zo prachtig schrijft of zo’n goede harmonie tussen thema, structuur en taal heeft bewerkstelligt. Nee, deze roman lees je vooral omdat Hamid zijn lezers met de symbolische verandering keihard met hun neus op de feiten drukt: er is racisme in deze wereld, er wordt gediscrimineerd, de politie draagt in hevige mate bij aan deze discriminatie. Het zaadje dat hij plant voor toekomstig racisme en discriminatie stemt niet hoopvol.

Hamid laat echter ook zien dat in een wereld vol met racisme en discriminatie persoonlijke contacten het leven beduidend beter kunnen maken. De manier waarop Anders’ vader probeert voor zijn zoon op te komen is bijna vertederend, de ontluikende liefde tussen Anders en Oona prachtig. De wijze waarop hun dochter haar oma liefdevol terecht wijst ontroerend.

The Last White Man is geen gemakkelijke roman. Daarvoor is het thema te ongemakkelijk. Het is wel een roman die door het unieke perspectief de vinger legt op de fouten in onze maatschappij. Nu maar hopen het The Last White Man één van die romans is die een bijdrage kan leveren aan het proces om die fouten langzaam maar zeker te herstellen.  

Monica Ali || Love Marriage

Wanneer Love Marriage start, lijkt alles in het leven van hoofdpersoon Yasmin perfect. Ze is verloofd met de ideale man, is aardig op weg om een goede arts te worden en heeft een liefdevolle familie. Haar grootste zorg lijkt nog de ontmoeting met de moeder van haar verloofde: hoe gaat die ontmoeting tussen een traditioneel Pakistaans Moslim-gezin en een feministisch boegbeeld wel niet uitpakken? Arme Yasmin, haar overzichtelijke leventje staat op het punt enorm te veranderen.

In beide families komen langzaam maar zeker geheimen naar boven en blijkt de werkelijkheid lang zo idyllisch niet als Yasmin altijd dacht. Langzaam maar zeker blijkt dan ook dat zij al lange tijd de waarheid verdringt, dat haar positie in haar familie grotendeels bepaald is door conventie en machtsverhoudingen.

Ik zou zeggen, lees Love Marriage vooral wanneer je wilt weten hoe het afloopt met Yasmin, haar verloofde, haar familie en zijn moeder. Je zult worden beloond met vele vermakelijke maar ook dramatische scenes die door Ali vakkundig naar een einde worden toe geleid. Wat op de laatste pagina vooral duidelijk is geworden, is dat niets is wat het lijkt. En dat door alle verwikkelingen waarin Yasmin en de zijnen belanden de geheimen eindelijk naar boven komen en er een opening komt voor verbetering.

Yasmin en haar verloofde Joe zijn voor Ali het vehikel om te laten zien dat ieder gezin patronen heeft en dat in die patronen vaak vooroordelen zitten. Yasmin en Joe gaan in Love Marriage op de harde manier leren dat zij anders naar hun geliefden en naar zichzelf moeten gaan kijken. Om een klein voorbeeld te geven waarmee ik niet teveel weggeef: is broer Arif, de gesjeesde student, nu echt een mislukkeling of zien zijn vader en zus niet dat hij met zeer serieuze bedoelingen werkt aan een video over racisme? 

De ontdekkingsreis van de twee geliefden levert hen de waarheid op over de relatie van hun ouders en over de wijze waarop ook zij vaak gevangen zaten in door henzelf niet herkende patronen. De ontdekkingsreis zorgt er ook voor dat de waarlijk sterke persoonlijkheden worden onthuld terwijl de zwaar van zichzelf overtuigde persoonlijkheden moeten dimmen: ook zij blijken hun zwakheden te hebben. Of het nu is jezelf neerzetten als die geweldige fantastische feministische schrijfster, spreekster, etc etc of die stabiele vader en dokter die met zijn traditionele regels het leven van zijn familie in strakke ergo goede banen leidt.

Love Marriage is natuurlijk ook een roman over racisme en vooroordelen. Yasmin is Brits maar hoe ze het draait of keert, haar ouders zijn geboren en getogen in Pakistan. Dat vaderlief ontkent dat hij last heeft van racisme is mooi maar natuurlijk niet de waarheid. Hij ontkent om te kunnen overleven. Broer Arif en vriendin Rania zijn in Love Marriage degenen die actief ageren tegen racisme. Yasmin moet eerst haar eigen variant zien te overkomen. Op het werk maar ook thuis: zij ziet moeder Anisah toch echt vooral als het karakterloze sloofje dat braafjes haar echtgenoot gehoorzaamt. Neem van mij aan, Yasmin moet haar mening  over Anisah aardig bijstellen. 

De ontdekkingsreis van Yasmin en Joe laat ook zien welke rol regels in je leven kunnen spelen. Joe is opgegroeid in een totaal grenzeloos huishouden, Yasmins wereldje hing van regels aan elkaar vast. Beide moeten op hun eigen wijze leren dat er ook een gulden middenweg is: Joe moet grenzen stellen en Yasmin mag zichzelf meer ruimte gunnen om los te laten. In het eerste geval levert het een zwaar verbolgen moeder op die niet meer zonder te kloppen de badkamer mag binnenstappen waar haar zoon net aan het douchen, in het tweede geval leidt het zelfs tot opstand tegen de gevestigde cultuur.

Love Marriage is een complexe roman waarin Ali vakkundig meerdere lijntjes aan elkaar knoopt. Ze bouwt gestaag op naar een ontknoping die duidelijk maakt waarom de families zijn zoals ze zijn. En dat het hard nodig is om die patronen te doorbreken en de mensen om je heen te zien zoals ze daadwerkelijk zijn. Love Marriage is ook een roman waarin Ali kan laten zien hoe ze met enkele beelden op fantastische wijze karakters neerzet. Natuurlijk maakt ze daarbij gebruik van de beelden die in ons hoofd leven maar toch, Yasmin en de zijn kwamen met dank aan Ali tot leven en werden mensen van vlees en bloed. Lezen dus dat Love Marriage!